АНУ, Пенсильвани муж, Уэст Коншохокен хот. Төвөдийн буддын шашны тэргүүн, оюун санааны удирдагч Дээрхийн гэгээн Далай ламд "Темплтон"-ы шагналыг өргөн барина. Шинжлэх ухааны олон салбарт хамтран ажиллаж, шашны уламжлалаар хязгаарлагдалгүй дэлхий нийтийн ёс зүй, энх амгалан орших үзэл, шашин хоорондын эв нэгдлийн төлөөх дуу хоолой болж чаддагийг үнэлэн, тус шагналыг өргөн барихаар шийдвэрлэжээ.
Өдгөө 76 насны сүүдэр зооглож буй XIV Далай лам нь энэрэл нигүүслийн бэлut тэмдэг, их багшийн хойд дүр хэмээн сүсэгтэн олондоо дээдлэгддэг билээ. Тэрээр олон арван жилийн туршид буддын гүн ухаан болоод шинжлэх ухаан хоорондын уялдаа холбоонд онцгой анхаарал хандуулж ирсэн бөгөөд хоёр салбарыг нэгтгэснээр хүн төрөлхтөнд ямар эерэг нөлөө үзүүлж болохыг таниулахаар зорьдог билээ.
Дээрхийн гэгээн энэрэл нигүүслийн хүч чадлыг шинжлэх ухааны нарийн арга зүйгээр судлахыг тууштай дэмждэг бөгөөд энэ нь бүхий л айлдварынх нь цөм, олон нийтэд хүндлэгдэх гол үндэс болсоор иржээ. "Энэрэнгүй сэтгэлийг дадуулж, сургаж болох уу?" зэрэг асуултыг дэвшүүлдэг нь тус шагналыг үүсгэн байгуулсан Сэр Жон Темплтоны "Оюун санааны хөгжлийг шинжлэх ухааны арга барилаар судлах" гэсэн эрхэм зорилготой бүрэн нийцсэн байна.
Жон Темплтоны сангийн төв алба албан ёсны цахим хуудсаараа болон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулан шагналын эзнийг тодруулсан тухай мэдэгдлээ хийсэн бөгөөд шагнал гардуулах ёслол 5 дугаар сарын 14-ний өдөр Лондон хотын Гэгээн Паулын сүмд болох аж.
1,1 сая фунт стерлинг (ойролцоогоор 1,7 сая ам.доллар) дагалддаг, дэлхийн хамгийн томоохон дүнтэй уг шагналыг амьдралынхаа явцад хүмүүний оюун санааны хөгжилд онцгой хувь нэмэр оруулсан эрхмүүдэд олгодог уламжлалтай. Сангийн мэдэгдэлд Дээрхийн гэгээнийг дэлхий даяар сая сая хүмий зүрх сэтгэлд итгэлийн гүүр босгож, энэрэл нигүүсэл, харилцан ойлголцлыг түгээн дэлгэрүүлэхийн төлөөх бүхий л амьдралаа зориулсан аугаа үйлсийг нь өндрөөр үнэлсэн хэмээсэн юм.
Тус сангийн ерөнхийлөгч, доктор Жон М.Темплтон Жуниор "Хүн төрөлхтөн дэлхий нийтэд тулгамдсан асуудлыг шийдэхдээ технологийн дэвшилд хэт найдах болсон ч оюун санааны хүчээр хүрэх боломжтой тэрхүү тайтгарлыг ч мөн эрэлхийлж байна. Дээрхийн гэгээн Далай лам шинжлэх ухааны судалгааг хүндэтгэхийн зэрэгцээ хүн төрөлхтнийг энэрэл нигүүслийн замд хөтөлсөн голлогч дуу хоолой мөнөөс мөн билээ" хэмээжээ.
Шагналын тухай мэдээг сонсоод, Дээрхийн гэгээн "Эрхэм хүндтэй энэхүү шагналыг надад олгохоор шийдсэнийг дуулаад, хүн төрөлхтний төлөөх өчүүхэн зүтгэлийг минь буюу энх амгалан орших үзэл, шашин хоорондын эв нэгдлийг бэхжүүлэх үйлсийг минь өндрөөр үнэлжээ хэмээн ойлгож байна. Бусдын сайн сайхны төлөө чин сэтгэлээсээ санаа тавьж, тэр ч бүү хэл дайсандаа ч энэрэнгүй хандах сэтгэлд суралцаж болно. Энэ төрлийн ялгаваргүй, хязгааргүй энэрэл нигүүсэлд сургалт, ухамсар, хичээл зүтгэл хэрэгтэй" хэмээн айлдсан билээ.
Лондон хотын Гэгээн Паулын сүмийн ламтан Майкл Колклаф энэхүү үйл явдлыг баяртайгаар хүлээн авч, "Зовлон уй дүүрэн дэлхий ертөнцөд энх тайван, саруул ухааны дуу хоолой болсон Дээрхийн гэгээн Далай лам нь олон янзын шашны эрхэмлэдэг үнэт зүйлсийг өөртөө шингээсэн аугаа хүн юм" хэмээн тодотгожээ.
Далай ламд олон улсын шагнал урамшууллууд олон буй. Төвөдийн эрх чөлөөний төлөөх тэмцлийг хүчирхийллийн бус аргаар явуулсныхаа төлөө 1989 онд Нобелийн Энх тайвны шагналыг хүртэж байсан түүхтэй. Ингэснээр Нобелийн шагнал болоод Темплтоны шагналыг хоёуланг нь хүртсэн түүхэн дэх хоёр дахь эрхмээр тодорч байгаа юм (Анхных нь Тереза эх).
Тэрбээр зөвхөн шашин хоорондын ойлголцлыг бэхжүүлээд зогсохгүй одон орон судлал, квант физик, нейробиологи, зан үйлийн шинжлэх ухаан зэрэг олон салбартай идэвхтэй хамтран ажилласаар ирсэн бөгөөд буддистуудын бясалгал, дотоод сэтгэлийн шинжлэлдээ хандах хандлага нь нотолгоо, баримт шаарддаг шинжлэх ухааны хатуу дүрэмтэй ихээхэн төстэй болохыг үргэлж харуулдаг билээ.
Түүний амжилттай хэрэгжүүлсэн ажлуудынх нь нэг бол шинжлэх ухаан болоод буддизмын хамтарсан судалгааг хөгжүүлэх зорилгоор 1987 онд хамтран үүсгэн байгуулсан "Оюун ухаан ба Амьдрал" хүрээлэн (Mind & Life Institute) юм. Мөн Стэнфордын Их Сургуульд эрдэмтэдтэй хийсэн олон цуврал хэлэлцүүлгийн үр дүнд тус сургуульд "Энэрэл нигүүсэл, альтруизм судлалын төв" байгуулагдаж, одоо энэрэнгүй сэтгэл болон бусдын төлөөх зан үйлийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр судалж байна.
Эдгээр уулзалт, хэлэлцүүлгийн үр дүнд түүний дангаар болон бусадтай хамтран туурвисан, шилдэг борлуулалттай олон бүтээл олны хүртээл болсны дотор "Аз жаргалтай амьдрахуйн урлаг" (1998), "Эгэл атом дахв уудам орчлон" (2005), "Далай лам Массачусеттсийн Технологийн хүрээлэнд" (2006) тэргүүт номууд зүй ёсоор багтдаг. Ерөнхийд нь авч үзвэл, тэрбээр нийт 70 гаруй ном бүтээл туурвиж, хамтран зохиожээ.
