Япон улс, Хирошима хот. 2010 оны 11 дүгээр сарын 15. Дээрхийн гэгээн Далай лам энэ жилийн намрын айлчлалынхаа сүүлчийн өдрийг хүлээн авалтаар эхлүүлсэн ба үдээс хойших бүхий л цагаа хэвлэл мэдээллийнхэнтэй ярилцаж өнгөрөөв. Хамгийн түрүүнд гэр оронгүй хүмүүст зориулсан “Биг Исью Жапан” сэтгүүлд ярилцлага өгсөн бөгөөд эхний асуулт нь саяхан тохиолдсон эдийн засгийн хямралын тухай ярилцлаа.
“Гранд Принс” зочид буудлын 22 дугаар давхарт, цэнхэрлэн харагдах далай, шигүү ой модоор бүрхэгдсэн цуваа арлуудыг тольдсон томоос том цонхоор хүрээлэгдсэн ширээний ард Дээрхийн гэгээн заларлаа. Тэрхүү үзэмж нь яг л түүний байнга айлддаг тал шиг уужим, өргөн цар хүрээтэй үзэл бодлын бэлгэ тэмдэг мэт санагдам байв. Тэрбээр энэ хямрал хүмүүст эдийн засгийн өсөлт хязгаартай болохыг сануулж магадгүй билээ. Арваад жилийн өмнө Дээрхийн гэгээн Япон улс хөгжил цэцэглэлтийн ид үедээ байхад ийм өсөлтийг хэн ч мөнхөд оршино хэмээн бодож тайвширч болохгүйг анхааруулж байсанаа эргэн дурсаад, “Өнөө үеийг “эмх замбараагүй эрин” хэмээн нэрлэсэн нь магадгүй бизнесийн хүрээнд замбараагүй байдал үүсэж болох ч жирийн ард иргэд түгшүүр сэтгэл зовнил харьцангуй бага байна. Миний оршин суудаг Энэтхэгт замбараагүй байдлын шинж төдийлөн харагддаггүй. Сэтгэлийн тайван бус байдлын жинхэнэ шалтгаан нь эдийн засгийн үнэ цэнийг хэт өргөмжилж, дотоод үнэ цэнэд бага анхаардагтай холбоотойгоор “сэтгэл санаанд хэт олон удаа дээш доош хөдлөлт гардаг. Япон орон дахь бурхны шашин бол та бүхний үнэт эрдэнэ билээ. Иймд өөрсдийн уламжлалт ёс заншил болох бурхны шашиндаа илүү анхаарал хандуулж, түүнийг хэрэглэх хэрэгтэй. Бид заримдаа зан үйл, ёслол төгөлдөрт хэт их ач холбогдол өгдөг. Энэ бол утгагүй хэрэг. Бид сургаалын мөн чанарыг ойлгон ухаарч мэдэж авах ёстой бөгөөд эдгээр сургаал өдөр тутмын амьдралд хэрэгтэй байх учиртай. Хэрэв утгыг нь мэдэхгүй Зүрхэн судар уншвал ямар ашигтай юм бэ? Энэ нь зүгээр л нэг дуу хураагуур шиг дуу чимээ нь байгаа ч утга нь байхгүй!” хэмээн айлдав.
Дараа нь метал хөгжмийн тоглолтод оролцох гэж буй мэт хувцасласан дөрвөн япон хөгжимчин хүрэлцэн иржээ. Тэд Энх тайвны хөгжмийн наадам зохион байгуулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд хөгжмийн талаарх Дээрхийн гэгээний үзэл бодлыг сонирхож байв. Дээрхийн гэгээн хөгжмийн тухай өөрийн мэдлэг “маш хязгаарлагдмал” хэмээн айлдаад, “Хөгжим олон хүнд сэтгэл оюуны түвшинд бус зөвхөн мэдрэхүйн түвшинд нөлөөлдөг гэвч маш хэрэгтэй захиасыг олон хүнд хөгжимөөр дамжуулан хүргэх боломж байгаа. Мэдээж хөгжмийн аялгуу чухал. Гэхдээ хамгийн чухал нь айлдвар захиас юм. Хөгжим магадгүй зорилгодоо хүрэх бүтээлч аргуудын нэг байж болох юм. Энэрэл нигүүлсэл болон хүчирхийлэлгүй байдлын бий болгох үүдийг нээж чадах арга хэрэгсэл болгон ашиглаж боллх юм. Хэрэв сэдэл зоригдолоо сайтар бодож хийсэн цагт өөр олон зүйл ч мөн ийм чадвартай гэж бодогдмоор билээ” хэмээжээ.
Хөгжимчид ээлжлэн чин сэтгэлийн асуулт тавьсан бөгөөд Дээрхийн гэгээн “Биднийг зовоодог байгалийн гамшигийн ихэнх нь эцсийн дүндээ хүний үйлдлээс үүдэлтэй байдаг ба хүний үйлдсэнийг хүн л эдгээж чадах учраас энэ нь бидэнд бага зэрэг өөдрөг байх шалтгаан болно” хэмээн айлдав. “Өдрийн аль цаг хамгийн дуртай вэ?” гэж асуухад “Гүн нойр. Учир нь хор хөнөөлгүй, харин эрүүл мэндэд маш сайн” хэмээн айлдав. Усны мандалд гялалзах шаргал наран саарал үүлний завсраар тусах үед Дээрхийн гэгээн ярилцлага авсан хүмүүстэй зургаа татуулан, доод давхарт морилж, японы хэвлэлийн 20 орчим төлөөлөгчтэй хэвлэлийн бага хурал хийв.
Тэрбээр ярилцлагаа хувь хүн, бурхны шашинтан, төвөд хүний хувиар амьдралын гол зорилгоо тодорхойлж эхэлсэн бөгөөд “Энэтхэг улсыг жишээ болгоход 2000 гаруй жилийн турш бүх томоохон шашны уламжлал хамт орших болсон. Мэдээж зарим газар зарим асуудал бий. Гэхдээ ихэнхдээ эв найртай оршиж буй билээ. Мөн та бүхнийг зөвхөн муу мэдээнд төвлөрөхгүй байхыг уриалъя. Тэгвээс үзэгчид “Үндсэндээ хүн бүр муу юм байна. Тиймээс хүн төрөлхтөн сүйрэх тавилантай аж” хэмээн боддог болно. Тиймээс тэдэнд итгэл найдвар, урам зориг өгч байгаарай” хэмээн айлдлаа.
“Төвөдөд соёлын геноцид тохиож байгаа ба тухайлбал Хан үндэстэн 65%-ийг эзэлдэг Лхас хотноо ихэнх төвөд хүн төвөд хэлний оронд хятадаар ярьдаг болсон нь зориудаар төвөдийн сонгодог зохиолуудыг их сургуулийн хөтөлбөрөөс хасаж, төвөд хэл болоод бурхны шашныг дарамталдаг хүмүүсийн үйлдлээр явж байна” хэмээн Дээрхийн гэгээн байр сууриа илэрхийлжээ.
Эцэст нь Япон улс гадаад бэрхшээлтэйгээ хэрхэн нүүр тулах талаар зөвлөгөө хүссэнд “Зарчимдаа тууштай, тэвчээртэй бай. Энэ бол машид чухал” хэмээн айлдав. Хэвлэлийн бага хурлыг 15 цагт өндөрлөхөөр төлөвлөсөн байсан ч Дээрхийн гэгээн сэтгүүлч, телевизийн ажилтнууд болон гадныхны асуултад хариулсаар 1620 цаг хүргэж, дараа нь танхимд байсан бүх хүнийг хамтдаа зураг татуулахыг урилаа.
Дээхийн гэгээн өглөө эртлэн Токио хүрч, тэндээс Делигийн нислэгт бэлтгэхээр өргөөндөө морилох үед шаргал наран Хирошимагийн тэнгэр баганадсан өндөр барилгуудыг алтан өнгөөр гэрэлтүүлж, хотод харагдах олон хүн инээмсэглэн, нүүр дүүрэн гэрэлтэж байлаа.
