Энэтхэг улс, Химачал Прадеш муж, Дарамсала хот. 2009 оны 4 дүгээр сарын 6. Өрнөдийн эрдэмтэд, их сургуулийн эрдэмтэн судлаачид хилийн чанадад буй XIV Далай ламын оршин суудаг Энэтхэгийн хойд нутгийн Дарамсала хотод дахин цугларч, “Оюун ухаан ба амьдрал” цуврал хурлын хүрээнд 5 өдөр илтгэл тавьж, яриа өрнүүлэ байна.
Дээрхийн гэгээн Далай лам болоод буддын гүн ухааны эрдэмтэд, бясалгагчид оролцож буй энэхүү хэлэлцүүлэг өнөө өглөө Далай ламын оршин суудаг цогцолборын нэгэн танхимд эхэлсэн бөгөөд 4 дүгээр сарын 10-ныг хүртэл үргэлжлэх юм.
“Анхаарал, ой санамж ба оюун ухаан: Сэтгэл судлал, мэдрэл судлал, бясалгалын үзэл баримтлалын харилцан уялдаа” сэдэвт хурал Дээрхийн гэгээн Далай ламын нээлтийн илтгэлээр эхэлжээ. Энэ нь “Оюун ухаан ба амьдрал” цувралын 18 дахь уулзалт юм. Анхны уулзалт 1987 онд болж байв.
“Оюун ухаан ба амьдрал” хэлэлцүүлгийг ерөнхийд нь “Буддизм ба шинжлэх ухааны хэлэлцүүлэг” хэмээн нэрлэдэг. Энэхүү санаачилгыг орчин үеийн шинжлэх ухааны тэргүүлэх эрдэмтэд болоод Далай ламын хооронд шинжлэх ухааны нарийн үндэслэлтэй, гүнзгий ярилцлага өрнүүлэх боломж бий эсэхийг туршин судлах зорилгоор анх эхлүүлж байжээ. Дараа дараагийн жил тогтмол зохион байгуулсан туршилтын уулзалтууд амжилттай болж, улмаар АНУ-ын Луисвилл хотод төвтэй “Оюун ухаан ба амьдрал” хүрээлэнг (MLI) байгуулсан юм.
“Оюун ухаан ба амьдрал XVIII” уулзалт нь шинжлэх ухаан болоод буддын үзэл баримтлалын үүднээс анхаарал, ой санамж, ухамсарт мэдрэмжийн субъектив туршлага, мэдээлэл боловсруулах үйл явц, мэдрэлийн механизмыг голлон судлах зорилготой билээ.
“Анхаарал, ой санамж, оюун ухааны харилцан хамаарал нь сэтгэл судлал, мэдрэл судлалын сонирхол татсан судалгааны чиглэл төдийгүй буддизмын хувьд ч онцгой ач холбогдолтой. Учир нь анхаарал, ухамсарт ажиглах чадварыг бясалгалаар хөгжүүлэн гүнзгийрүүлэх замаар хүн өөрийн ухамсрын онцлог шинж, үүсэл, боломж бололцоо, зовлонгийн мөн чанар, жинхэнэ аз жаргалыг судлан таньдаг” хэмээн “Оюун ухаан ба амьдрал” хүрээлэн хурлын үеэр онцолжээ.
Дээрхийн гэгээн Далай лам энэхүү хурлыг сүүлийн 20 гаруй жил нөхөрлөж ирсэн хүмүүсийн “дахин уулзалт” хэмээн тодорхойлоод, “Бидний хэлэлцүүлэг бодит байдлын талаарх мэдлэгт минь тодорхой хувь нэмэр оруулна хэмээн бодож байна. Юуны өмнө гадаад ертөнц, бөөмс зэрэг зүйлсийн тухай мөн бидний дотоод ертөнц, ялангуяа сэтгэл хөдлөл зэрэг илүү эмзэг, нарийн дотоод ертөнцийн тухай ойлголтоо гүнзгийрүүлэхэд хувь нэмэр оруулах юм. Бидний хэлэлцүүлэг дотоод ертөнцийнхөө талаар төдийлөн анхаардаггүй хүмүүст ч энэ сэдвийг сонирхох сэдэл төрүүлсэн гэж бодож байна. Энэ нь заавал шашны асуудал байх албагүй. Бид оюун ухаан, ухамсар, туршлага, сэтгэл хөдлөлтэй амьд оршихуй учир эдгээр зүйлийг үл тоомсорлож болохгүй. Бид жаргалыг хүсдэг. Аз жаргал бол сэтгэлтэй холбоотой зүйл. Тиймээс баяр баясгалангийн утга учир сэтгэл хөдлөл, оюун ухаантай ямар нэгэн байдлаар холбоотой. Иймээс энэ талаар илүү сайн ойлголт, мэдлэгтэй болох хэрэгтэй” хэмээн айлджээ.
Шинжлэх ухааны суурь асуудлуудаас гадна тус хэлэлцүүлгээр шинжлэх ухааны салбар бүрээс урган гардаг, заавал авч үзэх шаардлагатай философи, ёс зүй, оюун санааны өргөн хүрээний асуудлыг хэлэлцэнэ.
Өдгөө “Оюун ухаан ба амьдрал” хүрээлэн бясалгагчидтай хамтран шинжлэх ухааны судалгаа явуулдаг хэд хэдэн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлээд байна. Тус хүрээлэнгийн эрдэмтдийн гол зорилтын нэг нь бясалгал, сэтгэлийн дасгал сургуулилалт тэргүүт бясалгалын дадал нь тархи, зан үйлд хэрхэн нөлөөлдгийг судлах, улмаар судалгааны үр дүнг амьдралын янз бүрийн нөхцөлд буй хүмүүст тус болох үр дүнтэй арга хэрэгсэл болгон ашиглах явдал юм. Эдгээр хөтөлбөрөөс Далай ламтай хийх “Оюун ухаан ба амьдрал” хэлэлцүүлэг нь хүрээлэнгийн хамгийн гол хөтөлбөр билээ.
Дарамсала хотноо үргэлжилж буй энэ удаагийн хуралд Дээд гэгээн XVII Жилва Гармаава, буддын шашинт жүжигчин Ричард Гир, буддын судлаач, зохиолч бөгөөд жүжигчин Ума Турманы эцэг Роберт Турман тэргүүт хүмүүс оролцож байна.
“Оюун ухаан ба амьдрал” хэлэлцүүлэг болоод тус хүрээлэнгийн судалж ирсэн сэдвүүдийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг www.mindandlife.org цахим хуудаснаас авна уу.
