Польш улс, Варшав хот. 2008 оны 12 дугаар сарын 11. Эдийн засгийн хямрал, уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай түр мартъя. Энэ долоо хоногийн турш Польшийн сонин, телевизээр хүрэн улаан орхимжтой, нүдний шил зүүсэн өндөр настай буддын шашны ламын дүр зураг давамгайллаа.
Дээрхийн гэгээн Далай лам Польшид морилон иржээ. Ромын католик шашны уламжлал өнөө хэр хүчтэй хэвээр байгаа энэ улсад Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдаас эхлээд их сургуулийн оюутнууд, гэрийн эзэгтэй нар хүртэл бүгд л эх орноосоо дүрвэн амьдарч буй Төвөдийн шашны тэргүүнтэй уулзаж, айлдварыг нь сонсохыг хүсэж байгаа бололтой. Өдгөө дал гарсан, олны сэтгэлийг татах увдистай энэ эрхэм олон оронд олон мянган хүнийг цуглуулдаг нь мэдээж. Дэлхий даяар түүнийг хүндэтгэн дэмжигчдийн дунд төрийн тэргүүнүүд, Холливудын одод ч бий. Гэхдээ Далай лам польшчуудын сэтгэлд онцгой ойр тусжээ. Учир нь Төвөдийн ард түмний өөрийн хувь заяаг өөрөө шийдэх эрхийн төлөөх түүний олон арван жилийн тэмцлээс зарим польш хүн 1980-аад онд шашингүйн үзэл баримталдаг коммунист засаглалын эсрэг өрнүүлсэн өөрсдийн тэмцэлтэй ижил төстэй зүйл олж хардаг байна. Тиймээс Дээрхийн гэгээн Польшид хийх 6 өдрийн айлчлалаа Гданьск хотод, орчин цагийн бас нэгэн бэлгэ тэмдэг болсон Лех Валенсад зориулсан баярын арга хэмжээнээс эхлүүлсэн нь санамсаргүй хэрэг биш. Валенса бол ардчиллын төлөө тэмцсэн “Эв санааны нэгдэл” үйлдвэрчний эвлэлийн хөдөлгөөний удирдагч бөгөөд уг хөдөлгөөн 1989 онд Польшийн коммунист засаглалыг түлхэн унагахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Мөн тэр жил Далай лам Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэн билээ.
Валенса Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэний 25 жилийн ойн арга хэмжээнд бусад Нобелийн шагналтан, Францын Ерөнхийлөгч Николя Саркози зэрэг Европын төрийн зүтгэлтнүүд хүрэлцэн ирсэн ч хамгийн нижигнэсэн алга ташилт Далай ламд зориулагджээ. Сонинуудад түүний эртний анд Валенсатайгаа тэврэлдэн, хамтдаа инээж буй гэрэл зургууд нийтлэгдсэн байна.
Хятадын засаглалыг эсэргүүцсэн бослого бүтэлгүйтсэний дараа 1959 онд Энэтхэгт дүрвэн гарсан Далай лам “Эв санааны нэгдэл” хөдөлгөөний үлгэр жишээнээс хэчнээн их урам зориг авснаа польшчуудад айлджээ. Католик шашны итгэл үнэмшилд тулгуурласан уг хөдөлгөөн Далай ламын нэгэн адил хүчирхийлэл хэрэглэхийг эсэргүүцдэг байв.
Польшчууд ч түүнд хайр хүндэтгэлээ илэрхийлж, Гданьск, Краков, Вроцлав, Варшав хотуудад олон мянгаараа цуглан, буддын шашны гүн ухаан болон Хятадын коммунист засаглалын дор төвөд ард түмний туулж буй амьдралын тухай Дээрхийн гэгээний айлдварыг сонсжээ. “Манай залуус ёс суртахууны үнэт зүйлсийн тухай сонсохыг ихэд хүсэж байна” хэмээн Краковын их сургуулийн Энэтхэгийн гүн ухааны профессор, Далай ламын айлчлалыг зохион байгуулагчдын нэг Марта Кудельска хэлэв. Мөн коммунист дарангуйллын үеийг санаж буй ахмад үеийн польшчууд Далай лам болон түүний үйл хэргийг сэтгэлээсээ ойлгож, дэмждэг хэмээн тэрбээр нэмж хэлжээ.“Жил орчмын өмнө Варшав дахь Хятадын Элчин сайдын яамнаас над руу утасдаж, айлчлалын бэлтгэл ажилд маань дургүйцлээ илэрхийлсэн. Энэ нь надад тун таагүй санагдаж, Польшид цэргийн онц байдал тогтоосон үеийг сануулсан” хэмээн Кудельска ярив. Ингэхдээ тэрбээр 1980-аад оны эхээр Зөвлөлтийн дэмжлэгтэй коммунист засаглал ардчиллын төлөөх хөдөлгөөнийг дарахыг оролдож байсныг дурдсан юм. Тэрбээр цааш нь “Манай үеийнхэн коммунист засаглалын үеийг туулсан учраас тэр үеийн дурсамж Далай ламын баримталж буй арга замыг илүү сайн ойлгоход тусалдаг. Миний бодлоор түүний зам мөр Энэтхэгийн хүчирхийлэл үл хэрэглэх үзлийг баримтлагч удирдагч Махатма Гандигийнхтай, эсвэл манай Лех Валенса болон ‘Эв санааны нэгдэл’ хөдөлгөөнийхтэй төстэй” хэмээн хэлжээ.
Би 20 жилийн өмнө Төвөдөд очихдоо тохиолдсон нэгэн явдлыг одоо ч тод санадаг. Төвөдийн нийслэл Лхас хот дахь Далай ламын хуучин өргөө болох Потала ордонд лам нар, тэдний зарим нь бүр хүүхдүүд байсан бөгөөд над руу сэмхэн ойртож ирдэг байв. Тэд манай хятад хөтчид сонсогдуулахгүйгээр Дээрхийн гэгээний зураг надад байгаа эсэхийг асуудаг сан. Надад зураг байсангүй. Би Хятадын Чэнду хотоос Лхас руу онгоцоор ирсэн байлаа. Харин манай аяллын бүлэгт байсан америк хос хөрш Балбаас авчирсан Далай ламын зургуудыг лам нарт сэмхэн тарааж байв. Лам нарын тэр их баяр хөөр бид бүгдэд урьд нь анзаараагүй зүйлийг ухааруулсан юм. Түүнээс хойш 20 жил өнгөрчээ. Энэ хугацаанд Хятад ч, Төвөд ч ихээхэн өөрчлөгдсөн байна. Өнөөдөр Хятад улс хавьгүй чинээлэг, илүү нээлттэй болсон ч ардчилсан тогтолцоонд шилжээгүй бөгөөд Төвөдийг хатуу хяналтдаа байлгасаар байна. Харин Бээжингийн эрх баригчид Төвөдөд олон хийд, лам хувраг, гэлэнмаа байгаа нь шашин шүтэх эрх чөлөө хангагдсаны нотолгоо гэж үздэг. Сүүлийн 20 жилд гарсан өөр нэг томоохон өөрчлөлт нь Далай лам дэлхийн олон оронд айлчилж, олон нийтийн анхаарлыг татсаны ачаар Төвөдийн асуудал олон улсад хавьгүй өргөн танигдсан явдал юм. Польшид байхдаа би Далай ламтай Краков хот дахь зочид буудалд нь уулзаж ярилцлаа. Тэрбээр энэтхэг аялга бүхий өвөрмөц англи хэлээрээ Хятадын жирийн иргэдтэй ойртон харилцах хүсэлтэй байгаагаа бидэнд ярьсан юм. Үүний зэрэгцээ эдийн засгийн хүчирхэг гүрэн болсон Хятад улстай үргэлжлүүлэн хэлэлцээ хийхдээ хүний эрхийн асуудлаар зарчимч, тууштай байр суурь баримтлахыг өрнөдийн удирдагчдад уриалжээ.
Төрөлх Төвөд нутагтаа дахин очиж чадна гэж бодож байгаа эсэхийг нь асуухад Дээрхийн гэгээн өөрийн заншлаар гүн ухааны утга агуулгатай хариулт айлдав. “Тэгнэ гэж би үнэхээр бодож байна. Гэхдээ эргэж очиж чадахгүй байлаа ч нэг их хамаагүй. Төвөдөд ‘Хамгийн аз жаргалтай байдаг газар чинь л чиний гэр орон’ гэсэн зүйр үг бий” хэмээн айлджээ.
