Прага, Чех улс, 2013 оны 9 сарын 17 - Дээрхийн гэгээн Далай ламыг өглөө Зофин ордонд морилон ирэхэд Форум 2000-ын удирдах зөвлөлийн дарга, хэвлэн нийтлэгч Томаш Врба угтан авч, Хүлэг баатруудын танхимд болох хэвлэлийн уулзалтад дагуулан оров. Улс төрийн удирдагч, тэргүүнүүд түүнтэй уулзахаас татгалзахад танд таагүй байдаг уу гэсэн эхний асуултад өмнө нь хэлж байсанчлан улс төрийн удирдагчидтай уулзахаас илүүтэй, энгийн иргэдтэй уулзаж хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцахыг нэн тэргүүнд чухалчилдаг гэлээ.
|
| Зураг. Дээрхийн гэгээн Далай лам Зофин ордонд хэвлэлийн төлөөлөгчидтэй уулзаж байгаа нь … 2013 оны 9 сарын 17, Прага, Чех Зургийг: Жереми Русселл |
Саяхан Чех улсад Рома буюу цыганууд руу дайрсан арьс өнгөөр ялгаварлахтай хамаатай дайралтууд гарсан бөгөөд, үүнээс улбаалан Дээрхийн гэгээнээс Хятад, Төвөдийн харилцаанд арьс өнгөөр ялгаварлах үзэл бий юу гэж асуужээ. Энэ асуултад тэр хариулахдаа 1959 оноос өмнө Хятадуудтай үзэл бодлын ялгаа байсан ч арьс өнгөний хурцадмал байдал байгаагүй ээ, Төвөд, Хятад хоёр олон зуун жилийн турш ойр дотно байсан. Харин 1959 оноос хойш байдал өөрчлөгдсөн. Цорын ганц шийдэл нь төвөдүүд өөрсдийн хятад ах дүүстээ хүрч очихыг хичээх явдал байсан. Тяньаньмэний бослого хүртэл хариу үйлдэл бага байсан ч, үүнээс хойш хариу үйлдэл сайжирсан гэлээ.
Дараа нь бусад шашны уламжлалууд түүний сэтгэлгээнд нөлөөлсөн эсэхийг асуухад, сайхан асуулт байна хэмээн талархаад, Христийн шашны ах, эгч нар дэлхий даяар боловсрол болон эрүүл мэндийн салбарт асар их хувь нэмэр оруулсныг мэднэ. Энэ жишээнээс буддистууд суралцаж, дагах ёстой гэж үздэг хэмээн хариуллаа.
Нэгэн сэтгүүлч Хятадын шинэ удирдлагын талаар болгоомжтой, өөдрөг үзэл ажиглагдаж байна хэмээн үзэж байгаа хэлэхэд, Дээрхийн гэгээн өмнө нь дурдсанчлан төвөдүүд хятад ахан дүүстээ, тэр дундаа Хятадын Засгийн газарт ч хандахаа орхилгүй үргэлжлүүлсээр байна. Удирдагч солигдсоноос хойш зарим хятад найзууд нь тэдний хандлага илүү бодит болж байгаа хэмээн хэлж байсан. Жишээлбэл, Ши Жиньпин авлигатай тэмцэх зоригтой алхмуудыг хийж байгаа зэргийг хэлж байгаа байх аа.
Дээрхийн гэгээнээс ардчилал түүний хувьд юу гэсэн утгатай болохыг асуухад, тэрээр хариуцлагатай байх хэмээжээ. Мьянмар дахь Рохинжа мусульманчуудын асуудлын талаар тэрээр тэндэхийн буддистуудад хандаж, Буддагийн энэрэл нигүүлслийг ямагт санаж байхыг уриалсан тухайгаа хэлсэн юм. Хэрэв Будда өөрөө байсан бол мусульманчуудыг хамгаалах байсан гэдэгт итгэлтэй байгаагаа илэрхийлжээ.
Форум 2000 чуулганы хаалтын хэлэлцүүлэг Ноён Николас Уинтон , Эли Визел нарын видео мэндчилгээгээр эхэллээ. Уг хэсгийн хөтлөгч, Австралийн Гадаад хэргийн сайд асан Гарет Эванс шилжилтийн нийгмүүдийн талаарх хэлэлцүүлгээс гарсан түүх соёл, тэвчээр хатуужил, үйлдэл, хувь хүнийн онцлог, удирдлага манлайлал, санал санаачилга гэсэн зургаан гол санааг дурдсан.
Ф. В. де Клерк үргэлжлүүлэн санал санаачилгыг чөлөөтэй илэрхийлэх хэрэгтэй ч, зүгээр орхиж болохгүй, харин тэдгээрийг бодит болгохын тулд алсын хараа, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө шаардлагатай гэж хэллээ. Дээрхийн гэгээн: “Таны хэлснээр үйлдэл хамгийн чухал. Гэхдээ үйлдлийн чанар нь сэдэлтэй холбоотой. Бид үйлдлийг онцлох ёстой ч, сэдлийг мартаж огт болохгүй. Сэдэл нь бусдад санаа тавих болон энэрэн хайрлахтай холбоотой байх хэрэгтэй. Өөр нэг зүйл бол, бодит байдлын талаар зөв дүгнэлт хийхийн тулд бидний сэтгэл оюун тайван байх ёстой бөгөөд бид асуудалд бүхэлд нь хандах хэрэгтэй." гэж хэллээ.
|
| Зураг. Дээрхийн гэгээн Далай лам Зофин Ордонд болсон 17 дахь Форум 2000 чуулганы хаалтын хуралдааны үеэр … 2013 оны 9 сарын 17, Прага, Чех Зургийг: Игор / Төвөдийг аврах Оросын хөдөлгөөн / |
Тэрээр чуулганы төлөөлөгчдийг өөрсдийн гэр орондоо эргэн очсоныхоо дараа чуулганаас олж авсан мэдээллээ сайтар тунгаах, бусадтай хэлэлцэж, түгээхийг зөвлөсөн. Хэрэв ингэвэл тэдний мэдлэг нь усанд чулуу шидэхэд усны мандал дээгүүр долгион улам тэлэх шиг л энэ мэдээлэл тархана гэсэн байна.
Гарет Эванс хамтын хариуцлагыг зааж, сургаж болох уу, эсвэл энэ нь зөн совингоор үүсдэг зүйл үү гэж асуухад Дээрхийн гэгээн: “ хамтын хариуцлагыг зааж, сургаж болно. Хүмүүсийг боловсруулахын тулд бидэнд оюун ухаан, сэтгэл хөдлөлийн зураглал хэрэгтэй. Биеийн эрүүл ахуй хэрэгтэй гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн шиг, бидэнд үй олон сэтгэл оюун, сэтгэл хөдлөл байдаг тул одоо бидэнд сэтгэл хөдлөлийн эрүүл ахуй хэрэгтэй байгаа юм. Үүгээр дамжуулан хүмүүс “энэ сэтгэл хөдлөл ийм үр дүнд хүргэдэг” хэмээн өөрсдийн туршлагаас суралцах боломжтой. Тэд ямар сэтгэл хөдлөл хор хөнөөлтэй болохыг, мөн тэдгээрийн шалтгаан юу болохыг тодорхойлж чадна." гэж хариуллаа.
Энэ нь шашны асуудал гэхээсээ илүү эрдэм шинжилгээний судалгаа шиг, шинжлэх ухааны арга барилыг ашиглах ёстой. Оюун ухаан ба сэтгэл хөдлөлийн тухай мэдлэг нь бидний бүгдэд хамаатай.
Карел Шварценберг шилжилтийн нийгэмд хууль дээдлэх ёсны ач холбогдлыг хөндөн тавьсан. Дээрхийн гэгээн үүнтэй санал нэгдэж, гэхдээ энэ нь олон улсын стандартад нийцсэн хууль дээдлэх ёс байх ёстойг онцлов. Ан Сан Су Чи: “Бид үүнийг шударга хууль дээдлэх ёс гэж нэрлэдэг.” гэлээ. Шварценберг харамсалтай нь муу засгийн газрууд өөрсдийгөө хуулиас дээгүүр гэж үздэг хандлагатай байдгийг энд тэмдэглэсэн.
Кубын сөрөг хүчний блоггер Йоани Санчез хэлэлцүүлэгт нэгэн 'мэдээлэл' нэмж өгөхийг хүслээ. Жинхэнэ ардчилсан нийгэм дэх орчин үеийн хүн мэдээлэлтэй байх шаардлагатай гэж тэр мэдэгджээ.
Өөрчлөлтийг хэрхэн хурдасгах талаар танхимаас асуухад, Карел Шварценберг туйлбартай, тууштай байдлын ач холбогдлыг мартаж болохгүй гэв. Ян Жианли Хятад улсыг НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлд дахин гишүүнээр орох асуудлыг хөндөв. Гарет Эванс: “Та нар юу хийх ёстой вэ? Тэднийг хасах уу, эсвэл үлдээх үү?” гэж асуухад, Дээрхийн гэгээн: Хятадад хүний эрхийн төлөө кампанит ажил хийж, тэмцдэг хүмүүс байдаг. Бишоп Туту Ан Сан Су Чиг хоригдож байх хугацаанд хэрхэн тууштай дэмжиж байсан шиг, бид мөн хоригдсон Нобелийн Энх тайвны шагналтан Лю Сяобо нарын нэгэн адил байр сууриа илэрхийлж буй хүмүүст дэмжлэг үзүүлж, эв санаагаа илэрхийлэх ёстой.” хэмээн хариуллаа.
|
| Зураг. Зофин Ордонд болсон 17 дахь Форум 2000 чуулганы хаалтын хуралдааны үеэр танхимаас нэгэн оролцогч хэлэлцүүлэгт оролцогчдоос асуулт асууж буй нь. … 2013 оны 9 сарын 17, Прага, Чех Зургийг:Ондреж Бесперат |
Йоани Санчез дарангуйлагч засгийн газруудтай харьцахад гардаг хүндрэл нь ард түмнээ барьцаалан хулгайчидтай хэлэлцээр хийх үгүй асуудалтай адил гэж онцолсон. Тэрээр харилцааны сувгуудыг нээлттэй байлгах нь ард түмнийг чөлөөлөх боломж олгодог гэж үзэл бодлоо илэрхийллээ.
Гарет Эванс чуулганд оролцсон 4000 оролцогч, 140 илтгэгч, тэр дундаа хоёр онцгой илтгэгч болох Дээрхийн гэгээн Далай лам, Ан Сан Су Чи нарт талархал илэрхийлэв. Төгсгөлд нь тэрээр чуулганыг амжилттай зохион байгуулсан гүйцэтгэх захирал Якуб Клепалд мөн тусгайлан талархав.
Үдээс хойш Дээрхийн гэгээн Карлын Их сургууль дээр зохиогдсон "Зүүн Ази дахь ардчилал, хүний эрх ба шашны эрх чөлөө" сэдэвт хэлэлцүүлэгт оролцлоо. Хэлэлцүүлгийг удирдаж байсан удирдагч, хүний эрхийн үзэл санаа нь ХХ зууны хамгийн шилдэг нээлтүүдийн нэг байсан гэдгийг хэллээ. Томаш Халик энэ сэдвийг үргэлжлүүлэн ярихдаа, 1948 оны Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхаглалаар хийгдсэн зүйлийг өнөөдөр хийхэд хамаагүй хэцүү байх байсан. Учир нь өнөөдөр хүний эрх нь үнэхээр түгээмэл чанартай эсэх тухай асуулт яригдаж байна гэжээ.
Малайзаас ирсэн Стив Ган Зүүн Азийн зарим хэсэгт хүний эрхийг түгээмэл гэж үздэггүй болохыг харуулсан зарим түүхийг ярьсан. Тэрээр үүнтэй холбогдуулан хүний эрхийн талаар Дорно, Өрнийн хооронд төдийгүй шашнуудын дотор ч яриа хэлэлцээ хийх шаардлагатай гэж дүгнэсэн байна.
Хятадын хүний эрхийн төлөө тэмцэгч Чен Гуанчэн тэнд цугласан хүмүүстэй хамт байгаад маш баяртай байгаагаа илэрхийллээ. Тэрээр нэг улс төрийн нам нийгэм даяар давамгайлахад асуудал үүсдэг болохыг онцлов. Нам нь өөр бодолтой хүмүүсийг мөрдөж хавчдаг бол асуудал үүснэ шүү дээ. Хятадад батлан хамгаалах төсвөөс илүү их мөнгийг дотоодын аюулгүй байдалд зарцуулдаг. Бусад орнуудаас ялгаатай нь Хятадад засгийн газар нь намын хэрэгсэл болдог. Нам нь алхам тутамд засгийн газрыг ноёрхдог. Гэсэн хэдий ч, нам эрх мэдлээ бэхжүүлэх тусам, энгийн иргэд өөрсдийн эрхийг хамгаалахыг хичээж байна гэжээ.
|
| Зураг. Дээрхийн гэгээн Далай лам Карлын Их сургууль дээр зохиогдсон "Зүүн Ази дахь ардчилал, хүний эрх ба шашны эрх чөлөө" сэдэвт хэлэлцүүлгийн үеэр бусад оролцогчидтой хамт … 2013 оны 9 сарын 17, Прага, Чех Зургийг: Жереми Русселл |
Хэлэлцүүлгийг удирдагч Дээрхийн гэгээнээс хүний үнэт зүйлс болон шашин хоорондын эв найрамдлын төлөөх үүрэг амлалтуудаа хэр амжилттай биелүүлсэн талаар асуухад тэрээр 1973 онд Европт хийсэн анхны айлчлалынхаа үеэр дэлхий илүү их хариуцлага шаардаж буй тухай ярьж байсан. Түүнээс хойш улам олон хүмүүс, тэр дундаа эрдэмтэд ч хүний үнэт зүйлс болон халуун дулаан сэтгэлийн ач холбогдол, мөн аз жаргалтай хувь хүн, гэр бүл, нийгмийг бий болгох үүргийг бүрэн хүлээн зөвшөөрч байна. Гэсэн атал бидний асуудлуудын ихэнх нь ёс суртахууны зарчим дутагдсанаас үүдэн гарсаар байна гэжээ.
Шашин хоорондын зөрчилдөөний талаарх өмнөх тайлбаруудад хариулахдаа Дээрхийн гэгээн өөрийн хоёр дахь эх орон гэж үздэг Энэтхэгийн талаар дурдаж, “Энэтхэг бол тэргүүлэх улс төрийн намуудын нэгний удирдагч нь католик, Ерөнхий сайд нь сикх, Дэд Ерөнхийлөгч нь мусульман, Ерөнхийлөгч нь хинду шашинтай хүмүүс байдаг орон юм. Энэ бол Энэтхэгийн шашнаас ангид ёс зүйн шинж чанар, мөн бүх шашныг хүндэтгэдэг байдлын жишээ юм."
Дээрхийн гэгээн ардчилал, үг хэлэх эрх чөлөө болон хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний талаарх дэлхийн чиг хандлагын тухай хэлэхдээ: 1.3 тэрбум Хятадын ард түмэн бол соёлтой, хөдөлмөрч мөн бодит байдлыг хүлээн зөвшөөрдөг хүмүүс. Тиймээс, Хятад улс илүү нээлттэй нийгэм болох нь зөвхөн цаг хугацааны асуудал юм. Нам ард түмнийхээ дуу хоолойг сонсох ёстой хэмээлээ.
“Дэлхий ертөнц өөрчлөгдөж байна. Би залуугаасаа л ардчиллыг биширч ирсэн. Би нэг удаа АНУ-д байхдаа Америк бол Америкийн ард түмнийх, Ардчилсан эсвэл Бүгд Найрамдах намынх биш гэж хэлж байсан. Би Японд ч мөн адил Япон бол Японы ард түмнийх, Эзэн хааных биш гэж давтан хэлсэн. Мөн Төвөд бол Төвөдийн ард түмнийх, Далай ламынх биш юм. Бид сонгосон удирдагчтай болсноос хойш би бүх улс төрийн үүрэг хариуцлагаас чөлөөлөгдсөн. Бид өөрсдийн Хятад ахан дүүстээ ардчиллыг хэрэгжүүлж чадахаа харуулж чадах болно. Зарим сул талууд байдаг ч, ардчилал нь засаглалын хамгийн сайн систем хэвээр үлдэж байна. Чех улсад байгаа та бүхний олж мэдэрсэн шиг та нар ардчилалтай болсон бол авч явах хариуцлага нь таны мөрөн дээр үлдэж, та төлөөлөгчдөөрөө дамжуулан илэрхийлэх боломжтой.”
Чен Гуанчэн хэлсэн үгээ дүгнэж, “Хэрэв та хүний эрх зөрчигдөж байгааг харвал, үүнийг танд хамаагүй гэж бодож ер болохгүй.” Дээрхийн гэгээн чуулганаас шууд нисэх буудал руу явсан бөгөөд тэндээсээ Германы Хановер хот руу ниссэн. Тэнд "Залуучуудын амар тайван дэлхий ертөнцөд оруулах хувь нэмэр" сэдэвт арга хэмжээнд оролцох юм.
