Лондон хот, Их Британи, 2008 оны 5-р сарын 21 (BBC News) - Түвдийн шашны тэргүүн Далай лам тус бүс нутагт Олимпийн бамбарыг буухиалах үеэр төвдчүүд эсэргүүцлийн жагсаал цуглаан хийхгүй байхыг уриалав. Энэ оны 8-р сард Бээжинд болох наадмын өмнө Олимпийн бамбар дэлхий даяар буухиа аялал хийх үеэр Төвдийг дэмжсэн жагсаал цуглаан олон газар болсон билээ. Төвдийн засгийн газрын тэргүүн Лондон хотноо хэлсэн үгэндээ Олимпийн наадмыг, мөн бамбарын буухиаг бүрэн дүүрэн дэмжиж буйгаа илэрхийлэв. Тэрээр Лондонд 10 хоногийн айлчлал хийж байгаа ч зарим нэг маргаан шүүмж дагуулж байна.
“Эхийг нь эцээж тугалыг нь тураахгүй”
Олимпийн бамбар 6-р сарын 20-21-нд Лхас хотод буухиална. Лондон, Парис хотод Төвдийг дэмжигчид Олимпийн бамбарыг буухиа аяллыг тасалдуулахыг оролдсон үйлдлийн дараа Далай лам Сан Франциско дахь төвдчүүдэд хандан бамбарын буухиаг тасалдуулахгүй байхыг уриалсан гэжээ. Тэрээр "Би төвдчүүддээ хандан бамбарын буухианд саад учруулахгүй байхыг онцгойлон уриалж байна. Би анхнаасаа л Олимпийн наадмыг бүрэн дэмжиж буйгаа ил тод илэрхийлсэн. Олимпийн бамбар бол Олимпийн нэг хэсэг юм. Бид үүнийг хүндэтгэж, хамгаалах ёстой" гэж хэлсэн.
Ерөнхий сайд Гордон Браун Далай ламтай Баасан гарагт уулзах боловч, түүнийг Даунинг Стрийт дэх гэртээ уриагүй гэх шүүмжилд өртөв. Браун Кантербюрийн хамба ламын хамт түүний Ламбет ордонд Далай ламыг хүлээн авч уулзалт хийнэ. Их Британийн засгийн газар Далай ламын улс төрийн үүрэг ролиос илүүтэйгээр түүний шашны үүрэг ролийг онцлох замаар Бээжингийн эрх баригчдад тал засаж байна гэж шүүмжлэгчид тэмдэглэв.
Либераль Ардчилсан Намын дарга асан Сэр Мензиес Кэмпбелл “Далай ламыг зөвхөн шашны удирдагч гэж үзэх нь бодит байдлыг үл тоомсорлож буй хэрэг юм. Түүнийг Ерөнхий сайд Даунинг стрийт дэх гэртээ хүлээж авахгүй байх шалтгаан байхгүй. Ерөнхий сайд Далай ламтай уулзах болон хятадуудыг гомдоохгүй гэсэн хоёр зорилгыг зэрэг хангахыг хүссэн” гэж хэлсэн.
Түүнчлэн Далай лам Консерватив Намын дарга Дэвид Камерон, Либераль Ардчилсан Намын дарга Ник Клегг нартай уулзахаар төлөвлөжээ.
Хүний эрх
Түүний Их Британид хийж буй айлчлал нь "улс төрийн зорилгогүй" гэж Далай лам өмнө нь хэлж байсан. Дээрхийн гэгээн парламентын хоёр танхимын гишүүдтэй уулзалт хийснийхээ дараа хэвлэлийн бага хурал дээр "Үндсэндээ миний айлчлал улс төрийн зорилгогүй. Харин хэвлэл мэдээллийнхэн үүнийг улс төржүүлж байна. Мэдээж би Ерөнхий сайдтай уулзахдаа Төвдийн талаар чин сэтгэлээсээ санаа тавьж байгаад талархал илэрхийлнэ. Би түүнд талархахыг хүсч байна" гэж хэлсэн.
Гэвч Их Британийн засгийн газарт Хятадтай харилцах харилцааны талаар юу хэлэхийг хүсч байгааг асуухад Дээрхийн гэгээн “Эдийн засаг чухал ч хүн төрөлхтний үнэт зүйлс илүү чухал. Хүний эрх бол хүн төрөлхтний асуудал. Бизнесийн талбарт та бүхэн ойр дотно харилцаатай байгаа ч, зарчмуудыг мартвал утгагүй болно. Энэ бол маш чухал зүйл гэж би бодож байна" гэж хариулав.
Ноён Брауны хэвлэлийн төлөөлөгч өдөр тутмын ээлжит хэвлэлийн бага хурлын үеэр сэтгүүлчдэд хандан "Бидний хувьд хамгийн гол нь уулзалтын агуулга бөгөөд уулзалт болох нь бодит факт юм. Өмнө нь Далай лам Их Британид хоёр удаа айлчлах үеэрээ тухайн үеийн Ерөнхий сайдтай уулзаж байгаагүй” гэв. Ноён Браун Далай ламтай уулзах ганцаарчилсан уулзалтын үеэр Хятад дахь Төвдийн хүний эрхийн асуудлыг хөндөнө.
Пүрэв гарагт Далай лам Альберт Холл танхимд үг хэлэхээр төлөвлөсөн ажээ. Бурханы шашныг эсэргүүцэгчид нь тус арга хэмжээ болон Ерөнхий сайд Браунтай хийх уулзалтыг эсэргүүцэх төлөвтэй байна.
Удаан үргэлжилсэн маргаан
XVII зууны үеийн лам Дорж Шүгдэнг шүтэх эрх чөлөөг уриалдаг Баруун Шүгдэн нийгэмлэгээс жагсаал зохион байгуулна. Далай лам Дорж Шүгдэнг шүтэх нь муу ёрын хүч гэж үздэг. Авааз гэх өөр нэг бүлэг нь Хятад, Төвдийн яриа хэлэлцээг дэмжих зорилгоор Пүрэв гарагт Хятадын Элчин сайдын яам хүртэл гурван бээр үргэлжлэх "гар гараасаа барилцах гинжин цуваа"-нд нэгдэхийг идэвхтнүүддээ уриалж байна.
Хятад, Төвд хоёр талууд Төвдийн статусын талаар удаан хугацааны турш санал зөрөлдөж байсан бөгөөд Хятад улс 1950 онд Төвдийн нутаг дэвсгэрийг хүчээр нэгтгэж авахын тулд Төвдөд цэргээ оруулсан.
Төвдийн нийслэл Лхас хотод энэ оны 3 дугаар сарын 10-ны өдөр Бурханы шашны лам нарын манлайлал дор Хятадын эсрэг жагсаал цуглаан эхэлж, аажмаар эмх замбараагүй бослого болон хувирчээ. Бослогын үеэр наанадаж 19 хүн амь үрэгдсэн гэж Хятад улс мэдэгдэж байгаа ч, Хятадын аюулгүй байдлын хүчнийхэн үймээнийг хүчээр дарах явцад олон арван төвд хүн амиа алдсан гэж Төвдийн дүрвэгчид мэдэгджээ. Далай лам хүчирхийллийг өдөөн хатгасан гэж Бээжин буруушаасныг Дээрхийн гэгээн эрс няцаахын зэрэгцээ Хятадын засгийн газар хүний эрхийг зөрчиж байна гэж буруушаасан.
Төвдийн нутаг дэвсгэр нь 13-р зууны дунд үеэс хойш албан ёсоор Хятад улсын нэг хэсэг байсан тул Бээжингийн захиргаанд байх ёстой гэж Хятад улс үздэг. Цаст Гималайн бүсэд орших Төвд орон олон зууны туршид тусгаар тогтносон хаант улс байсан бөгөөд Хятад түүхэндээ Төвдийг удаан хугацаагаар байнга захирч байгаагүй гэж олон төвд хүмүүс үздэг.
