Бельги улс, Брюссель хот. 2008 оны 12 дугаар сарын 4. Дээрхийн гэгээн XIV Далай лам Бээжингийн дургүйцлийг төрүүлсэн Европ дахь айлчлалынхаа үеэр Хятад улс жинхэнэ их гүрэн болоход шаардлагатай ёс суртахууны нэр хүндээр дутмаг байгааг пүрэв гарагт онцолжээ. Үүнд Төвөдийн асуудал ч хамаатай хэмээн тэрбээр айлдсан байна. Брюссель хотод Европын парламентад үг айлдсаны дараа Дээрхийн гэгээн Хятад улс олон хүн амтай, эдийн засаг, цэргийн хүч чадал ихтэй учраас “их гүрэн байх бүрэн үндэслэлтэй” хэмээн айлджээ. Гэвч тэрбээр Брюссельд болсон хэвлэлийн бага хурлын үеэр “Харин үүнд нэг чухал зүйл болох ёс суртахууны нэр хүнд дутагдаж байна” хэмээн онцолсон юм. Мөн “Хүний эрх, шашин шүтэх эрх чөлөө, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх болон хэвлэлийн эрх чөлөөний байдал тун тааруу, хяналт цензур хэт их байгаа учраас Хятадын ёс суртахууны нэр хүнд маш, маш доогуур байна” хэмээн айлджээ. Нобелийн Энх тайвны шагналт Дээрхийн гэгээн цааш нь “Дэлхий нийтээс илүү их хүндлэл хүлээхийн тулд Хятад улс эдгээр асуудалд одоо илүү анхаарах ёстойг ухаалаг хятад хүмүүс ойлгож байгаа” хэмээн хэлсэн байна. Тэрбээр Хятад улс ёс суртахууны зарчмыг баримталж чаддаг эсэхээ харуулах ёстой асуудлуудын жишээ болгон Төвөд болон Хятадын баруун хойд хэсэгт орших Шинжаан дахь салан тусгаарлахыг эрмэлздэг бүлгүүдтэй холбоотой асуудлыг дурджээ. Мөн Хонконгийн асуудал, Тайваньтай эргэн нэгдэх асуудлыг нэрлэсэн байна. Түүнчлэн Хятадын Засгийн газар Төвөдийн ирээдүйн талаар нухацтай хэлэлцээ хийхийг үнэхээр хүсэж байгаа эсэхэд эргэлзэж буй ч Хятадын ард түмэнд итгэх итгэл нь хэвээр байгааг айлджээ.
Зураг. Эх орноосоо дүрвэн амьдарч буй Төвөдийн шашны тэргүүн Дээрхийн гэгээн Брюссель хотын парламентын ордонд Бельгийн Сенатын дарга Арман Де Деккер (зүүн талд), парламентын доод танхимын дарга Херман Ван Ромпёй (баруун талд) нартай уулзаж буй нь... Дээрхийн гэгээн Бельгид хийсэн 2 өдрийн айлчлалаа өндөрлүүлж, Польшид морилон иржээ. Зургийг Reuters.
Үүний өмнө Дээрхийн гэгээн Бельгийн нийслэлд хийж буй айлчлалынхаа 2 дахь өдөр Европын парламентад үг айлджээ. Парламентын гишүүд түүнийг нижигнэсэн алга ташилтаар угтан авсан байна. Европын парламентын зарим гишүүн Төвөдийн далбааг хүртэл дэлгэн харуулжээ. Европын парламентын дарга Ханс-Герт Пёттеринг тус парламент “Төвөдийн ард түмний соёл, шашны өвөрмөц онцлогоо хадгалах эрхийг цаашид ч хамгаална” хэмээн мэдэгдсэн байна. Тэрбээр мөн хилийн чанадад дүрвэн амьдарч буй Далай ламын төлөөлөгчидтэй үр дүнтэй, утга учиртай хэлэлцээ хийхийг Хятадын удирдагчдад уриалжээ.
Дээрхийн гэгээн Польш улсад Францын ерөнхийлөгч Николя Саркозитой уулзахаар төлөвлөсөн байна. Тухайн үед Франц улс Европын Холбоог ээлжлэн даргалж байв. Энэ уулзалт Бээжингийн дургүйцлийг ихээхэн төрүүлсэн бөгөөд Хятадын Засгийн газар үүнийг эсэргүүцэн, тухайн долоо хоногт Францад болохоор товлосон Европын Холбоо, Хятадын дээд хэмжээний уулзалтыг цуцлах урьд өмнө гаргаж байгаагүй шийдвэр гаргажээ.
Бээжин гадаадын удирдагчид Далай ламтай уулзахыг эсэргүүцдэг. Учир нь хятадын эрх баригчид түүнийг 1951 оноос Хятадын захиргаанд байгаа Хималайн бүс нутаг дахь эх орон Төвөдөө тусгаар тогтнуулахыг оролдож байна гэж үздэг юм. Харин Дээрхийн гэгээн Хятадын бүрэлдэхүүнд Төвөдийн жинхэнэ өөртөө засах эрхийг хангахыг л зорьж байгаагаа тууштай илэрхийлсээр иржээ. Түүнийг Нобелийн Энх тайвны шагнал хүртсэн бусад эрхмийн хамт Польшийн Лех Валенса уг шагналыг хүртсэний 25 жилийн ойг тэмдэглэхээр Гданьск хотод урьсан байна.
Дээрхийн гэгээн 1959 онд Хятадын засаглалыг эсэргүүцсэн бослого бүтэлгүйтсэний дараа эх орноосоо дүрвэн гарч, Энэтхэгт амьдрах болсон юм. Үүнээс 9 жилийн өмнө буюу 1950 онд хятадын цэрэг Төвөдөд нэвтэрсэн бөгөөд Дээрхийн гэгээн дүрвэн гарснаасаа хойш Төвөдөд “жинхэнэ өөртөө засах эрх” олгохын төлөө хүчин чармайлт гаргаж ирсэн хэмээн тус мэдээнд дурджээ. Харин хятадын тал түүнийг үнэн хэрэгтээ Төвөдийг бүрэн тусгаар тогтнуулахыг зорьдог гэж мэдэгддэг. Дээрхийн гэгээн “Бид салан тусгаарлагчид биш. Гэвч Хятадын Засгийн газар биднийг салан тусгаарлагчид хэмээн буруутгасаар байна” хэмээн айлджээ.
