Зураг. Төвөдийн оюун санааны удирдагч Дээрхийн гэгээн Далай лам 2009 оны 8 дугаар сарын 30-ны өдөр Таоюань олон улсын онгоцны буудалд морилон ирэхэд Каошюны хотын дарга Чэнь Чү угтан авч буй нь... Зургийг Ники Лу.
Тайвань, Каошюн. 2009 оны 8 дугаар сарын 31. Үер усны гамшигт нэрвэгдсэн Тайваньд хийж буй хүмүүнлэгийн айлчлалынхаа үеэр Дээрхийн гэгээн Төвөдийн асуудлаар ярихаас зайлсхийсэн ч ардчиллыг хөгжүүлэхийн төлөө тууштай ажилладгаа мэдэгдэв. Энэхүү айлчлалын Хятадын зүгээс машид буруушааж байгаа аж. Хятад улсын зүгээс “салан тусгаарлагч” хэмээн тодорхойлдог Далай ламын айлчлалыг эрс шүүмжилсэн боловч энэ нь урт хугацааны тэмцэгч хоёр талын өсөн нэмэгдэж буй эдийн засгийн харилцаанд сөргөөр нөлөөлөх магадлал бага хэмээн үзэж байна. Тэр ч бүү хэл хоёр тал хэдэн арван жилийн дараа анх удаа тогтмол нислэг үйлдэж эхэлжээ.
Энэ сарын эхээр Тайванийг сүүлийн 50 жилд тохиолдоогүй хүчтэй хар салхи дайран өнгөрч, үер усны гамшиг үүсгэн, 570 орчим хүний алтан амийг авч оджээ. Гамшигт нэрвэгдсэн иргэдэд сэтгэлийн дэм өгөх зорилгоор Дээрхийн гэгээн Ням гаргийн орой Хятад улс 1949 оноос хойш өөрийн нутаг дэвсгэр хэмээн үзэж ирсэн, өөртөө засаглалтай Тайваньд хүрэлцэн иржээ. “Энэхүү айлчлал улс төрийн шинж чанаргүй гэдгийг хатуу сануулж байна” хэмээн Далай лам сэтгүүлчдэд хэлсэн нь Бээжинг тайвшруулах гэсэн оролдлого бололтой байв.
Зураг. 1989 оны Нобелийн Энх тайвны шагналт Дээрхийн гэгээн Далай лам Тайванийн өмнөд хэсгийн Пинтун хошууны Шяолин тосгонд хөрсний нуралтад өртөн, амиа алдсан хүмүүсийн дурсгалыг хүндэтгэн залбирч буй нь...
Дээрхийн гэгээн Шяолин тосгонд болсон асар том хөрсний нуралт болсон газар залбирал үйлдсэнийхээ дараа Төвөдийн талаар огт дурдаагүй ч сэтгүүлчдэд ардчиллыг дэмждэгээ хэлжээ. Энэ нь коммунист засаглалтай Хятад улсад хандсан байр суурь байсан бололтой. “Бид Тайванийг салан тусгаарлуулахыг зорьдоггүй. Харин Тайванийн хувь заяа 20 гаруй сая хүний гарт буй. Та бүхэн ардчиллын үр шимийг хүртэж байгаа бөгөөд үүнийгээ хамгаалах ёстой. Би өөрөө ардчиллыг хөгжүүлэхийн төлөө бүхнээ зориулдаг” хэмээн мэдэгдлээ.
Өнгөрсөн долоо хоногт айлчлал зарлагдахад хятадын зүгээс буруушааж байсантай адил энэ удаад ч Бээжинд найрсаг ханддаг ерөнхийлөгч Ма Инжөүгийн эрх баригч Гоминданы намд бус, сөрөг хүчний Ардчилсан дэвшлийн намд шүүмжлэл чиглүүлсэн байна. Синьхуа агентлагийн мэдээлснээр, “Хятадын Төрийн зөвлөлийн Тайванийн асуудал эрхэлсэн газрын төлөөлөгч Ардчилсан дэвшлийн нам Дээрхийн гэгээн Далай лам Тайваньд айлчлахдаа далд зорилго агуулж байна. Далай лам олон жилийн турш салан тусгаарлах үйл ажиллагаа явуулж ирсэн билээ. Бид үүнийг эрс эсэргүүцэж байгаа бөгөөд бидний байр суурь хатуу, тодорхой байна. Дээрхийн гэгээн Далай ламын Тайваньд хийх айлчлал эх газар болон Тайванийн харилцаанд зайлшгүй сөрөг нөлөө үзүүлнэ” хэмээн мэдэгджээ.
Зураг. Төвөдийн оюун санааны удирдагч Дээрхийн гэгээн Далай лам Моракот хар салхины улмаас асар том хөрсний нуралт үүсэж, хамгийн их хохирол амссан Шяолин тосгоны амьд үлдсэн иргэдэд ерөөл хайрлаж буй нь... Тайванийн өмнөд хэсэг, Каошюн хошуу.
Ма Инжөү, Гоминданы намыг буруутгахаас зайлсхийсэн нь Төвөд, Тайвань гэх хятадын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдалтай холбоотой хамгийн эмзэг хоёр асуудал давхацсан энэхүү маргааныг хурцатгахыг Бээжин хүсэхгүй байгааг илтгэж байж болох юм. Гоминданы намын нэгэн гишүүн намынхаа төлөөлөгчийг Хятадад илгээн, Тайванийн асуудал эрхэлсэн газартай уулзуулсан гэдгээ хэлсэн ч уулзалтын шалтгааныг дэлгэрэнгүй тайлбарлахаас татгалзсан юм.
1949 онд Мао Зэдуны цэргүүд Хятадын иргэний дайнд ялж, Чан Кайшигийн удирдсан Гоминданы хүч арал руу дүрвэснээс хойш Хятад улс Тайванийг өөрийн бүрэн эрхт нутаг дэвсгэр хэмээн үзсээр иржээ. Бээжин шаардлагатай тохиолдолд хүч хэрэглэн, Тайванийг өөрийн захиргаанд оруулах амлалт өгсөн байдаг.
Дээрхийн гэгээн Далай лам 1959 онд Хятадын засаглалын эсрэг гарсан бослого бүтэлгүйтсэний дараа Төвөдөөс дүрвэн гарсан билээ. Түүнийг хүрэлцэн ирэхэд Тайванийн зарим оршин суугч эсэргүүцэл илэрхийлж, улс төрийн зорилготой гэх асуудлаар хятадын байр суурийг дэмжсэн байна.
Онгоцны буудалд Хятадыг дэмжигч цөөн тооны эсэргүүцэгч түүнийг угтан авах үеэр цагдаа нартай түлхэлцэж, “Гэртээ харь!” хэмээн хашхирч байлаа. Мөн 20 орчим хүн Дээрхийн гэгээн Далай ламын хөргийг улаан зураасаар дарсан футболк өмсөн, байрласан зочид буудлынх нь цугларсан байв. Зарим нь “Далай ламын улс төрийг хүсэхгүй байна” гэсэн лоозон барьжээ. Харин өөр нэгэн лоозонд “Бидэнд түүний хоол хүнс, орон байр л хэрэгтэй” гэжээ.
Бээжин Далай ламыг БНХАУ-ын газар нутгийн бараг дөрөвний нэгийг салган тусгаарлахыг зорьдог “салан тусгаарлагч” хэмээн нэрлэдэг. Харин Дээрхийн гэгээн Далай лам энэ буруутгалыг няцааж, төвөдүүдийн шашин шүтэх эрх чөлөө, өөртөө засах эрх зэрэг эрхийг өргөжүүлэхийг л зорьж буйгаа мэдэгддэг билээ.
(Бээжингээс Саймон Рабинович нэмэлт мэдээлэл бэлтгэв. Бичсэн Ник Макфи; редактор Алекс Ричардсон).
