Энэтхэг, Х.П., Дарамсала, Тэгчин Чойлин - Өнөөдөр Дээрхийн гэгээн Далай ламд Даса Дотое (Хам) халамжийн нийгэмлэг болон Лодриг (Мустангийн гэр бүл) халамжийн холбооноос Төвөдийн гол хийд болох Зүглэгхан дуганд бат оршил өргөв. Эдгээр ивээн тэтгэгчдийн төлөөлөгчид Дээрхийн гэгээнийг өргөөнийх нь үүдэнд угтан авч, дуган руу бараа болон явлаа. Дуучид дуулж байх хооронд бүжигчид даши шөлпа бүжиг бүжиглэн угтан авав. Дээрхийн гэгээн инээмсэглэн, 5000 орчим сүсэгтэн олонтой гараа даллан мэндчилж байлаа. Тэрбээр дуганд орж, сэнтийд залрав.
Энэ удаагийн бат оршил нь V Далай ламын зохиосон “Хүслийг биелүүлэгч хүрдний Дарь эх”-ийн зан үйл дээр үндэслэн явагдав. Намжал хийдийн хамба лам хансүр Лувсан Самдан ёслолыг удирдан явууллаа. Тэрээр мөргөл үйлдэж, Дээрхийн гэгээнд хадаг өргөснөөр ёслол эхлэв. Түүний баруун талд Гандан Жанзэ ба Намжал хийдийн хансүр хамба Кэутсан ринбүүчи суусан бөгөөд зүүн талд нь Зонха Чодэ хийдийн хамба лам болон хансүр хамба лам нар сууж байлаа. Тэдний ард Бодон Банчэн ринбүүчи сууж байв. Энэхүү зан үйл нь Дарь эх бурханыг магтан дуулсан цуврал өргөлүүдээр эхэлсэн юм:
Дарь эх минь та амьтдыг орчлонгоос чөлөөлдөг билээ.
"Дударэ"-гээр та амьтдыг найман айдсаас чөлөөлдөг билээ.
"Дарэ"-гээр та амьтдыг үхлээс чөлөөлдөг билээ.
Бид танд мөргөж байна, Дарь эх минь ...
Агуу их үйлсийг соёрхогч Хатагтай минь.
Дараа нь Ламын (Далай ламын) зүрхэнд дүрслэгдсэн тарнийн тухай тайлбар хийгдэв: “Дарь эхийн дүрээр үзэгдэж буй Ламын зүрхэнд сарны мөн чанартай цагаан хүрд оршино. Хүрд нь найман хигээстэй, таван цагирагтай. Түүний төвд цагаан ‘ДАМ’ үсэг байрлана. Энэхүү ‘ДАМ’ үсгийг Дээрхийн гэгээн Далай ламын урт нэртэй тарни хүрээлж байна:
УМ АА ГҮРҮ ВАЖРАДАРА БАТАРАХА МАНЖУШРИ ВАГИНДРА СУМАДИ ЖАНА
ШАСАНА ДАРА САМУДРА ШРИ БАДРА СИДИ АЮУР БУНЬЯ ЖАНА БУШДИМ ГҮРҮ.
Мөн хүрдний цагираг бүр дээр хэд хэдэн тарни дүрслэгдсэн байв.
Үүний дараа язгуурын багш нарыг урин дуудаж, Ламд мөнх амьдрал соёрхохыг хүсэв. Тэдний нэрсийг дуудан урьсны дараа тус бүрд нь дараах байдлаар хандан залбирлаа:
Бид та бүхнийг энэ газар морилон ирэхийг урьж байна Та энэ эрхэм орон зайд ирсэнийхээ дараа
Манай аугаа эрхэм Ламын амьдралыг
Зуу зуун жилээр уртасган соёрхоно уу.
Түүнд мөнх амьдралын оюуны ололтыг хайрлан соёрхоно уу.
Ёслолын үеэр Намжал хийдийн хамба лам насан хутгийн сумыг өргөн үзүүлсний дараа сэнтийд ойртон Дээрхийн гэгээн Далай ламд сумыг өргөн барихад тэрбээр түүнийг зөөлөн атган авч, хэд хэдэн зүгт эргүүлэн өргөв. Ёслол дараах байдлаар үргэлжлэв: “Ламын тэргүүнийг чимсэн Авид бурхан нь хэмжээлшгүй урт нас, угийн билиг ухааныг хамгаалагч Аюуш бурхан болон хувирч байна гэж төсөөлнө. Түүний бие
цагаан бөгөөд улаан туяатай, нэг нүүртэй, хоёр мутартай. Түүний мутар нь бясалгалын тэнцвэртэй байдалд оршиж, мөнх амьдралын балаар дүүрсэн алтан ваарыг атгасан байна. Тэрхүү бал нь халин урсаж, эрхэм Ламын тэргүүний оройгоор дамжин түүний бие махбодь руу урсан орж байна. Түүний бүх бие балаар дүүрч, буруу үзлээс үүдсэн өвчин эмгэг, сөрөг нөлөө, хор хөнөөлтэй үйл, төөрөгдөл, цаг бусын үхлийн аюулыг ариусгаж байна. Ингэснээр Лам үхэшгүй байдлын оюун санааны ололт амжилтанд хүрч байна.”
"Дараа нь түүний биеийн нүх сүвээр гэрлийн туяа цацарч, гар хүрэх зайд биеийг нь хүрээлсэн цагаан гэрлийн том бүрхүүл үүсгэв. Бүхий л амар амгалантай гэгээрлийн үйлс нь биелэв. Шар гэрлийн туяа түүний биеийн нүх сүвээр цацарч, өмнө нь үүссэн цагаан бүрхүүлээс гар хүрэх зайд шар гэрлийн бүрхүүл үүсгэв. Ингэснээр өсөлт, гэгээрлийн дэлгэрэх үйлс бүрэн биелэв. Улаан гэрлийн туяа түүний биеийн
нүх сүвээр цацарч, шар бүрхүүлээс нэг гар хүрэх зайд улаан гэрлийн бүрхүүл үүсгэв. Ингэснээр бүхий л хүчирхэг гэгээрлийн үйлс бүрэн биелэв.
"Хөх гэрлийн туяа түүний биеийн нүх сүвээр цацарч, улаан бүрхүүлээс гар хүрэх зайд хөх гэрлийн бүрхүүл үүсгэв. Ингэснээр бүх хилэнт гэгээрлийн үйлс бүрэн биелэв. Ногоон гэрлийн туяа түүний биеийн нүх сүвээр цацарч, хөх бүрхүүлээс гар хүрэх зайд ногоон гэрлийн бүрхүүл үүсгэв. Ингэснээр гэгээрлийн бүх үйлс биелэв. Бор гэрлийн туяа түүний биеийн нүх сүвээр цацарч, ногоон бүрхүүлээс гар хүрэх зайд хүрэн гэрлийн бүрхүүл үүсгэв. Үүгээр бүх адислал болон гэгээрлийн үйлс батжин тогтворжлоо.
“Эдгээр зургаан гэрлийн бүрхүүл нь нэгэн өндөг хэлбэрийн бат бөх бүтэц үүсгэдэг бөгөөд түүнийг эриний төгсгөл хүртэл салхи ч устгаж чадахгүй. Тэдгээрийн хоорондын зай нь шинэхэн дэлгэрсэн хөх утпала цэцгээр дүүрсэн бөгөөд уян хатан, эргэлддэг, нимгэн байна.”
Цагаан гэрлийн бүрхүүл дотор цагаан хүрд дүрслэгдэнэ. Хүрд нь нар зөв эргэнэ. Дарханы зууханд унасан өд мэт галын дөл дүрэлзэн асч, сөрөг хүч, саад тотгорыг тэр даруйд нь шатаан арилгана.
Дээрхийн гэгээний гарт байсан нэгэн утсыг ёслолыг удирдаж байгаа лам нарт дамжуулан өгч, тэднийг холбосон холбоос үүсгэсэн бөгөөд тэд Цагаан Дарь эхийн тарнийг олон тоогоор уншлаа. Дараа нь уг утсыг буцаан авав.
Дараа нь хамаг амьтны тусын тулд болон Бурханы сургаал дэлгэрэхийн тухайтад Дээрхийн гэгээн Далай ламыг өнөд урт наслахыг хүсэж, мандал өргөв. Ёслолыг удирдсан хамба лам Дээрхийн гэгээнд Бурханы гэгээрлийн лагшинг бэлгэдсэн Цагаан Дарь эх бурханы шүтээн дүр, зарлигийг бэлгэдсэн судар, тааллыг бэлгэдсэн суварга сэлтийг өргөн барив.”
Түүнд мөн мөнхийн рашааны балтай бумба, язгуурын таван Бурханы бэлгэдэл, насны рашаан, насны үрэл болон хүрдэн эрдэнэ, чандмань эрдэнэ, хатан эрдэнэ, түшмэл эрдэнэ, заан эрдэнэ, морин эрдэнэ, жанжин эрдэнэ зэргийг багтаасан төрийн долоон эрдэнийн бэлгэдлийг өргөн барив. Эдгээр төрийн долоон эрдэнийн бэлгэдэл нь гурван цагийн Ялагч бүхний магтаалд дурдсан Их төрөлхтөний номын бүрэн эрхт байдлыг илтгэн харуулдаг. Тэдгээрийг номын эрх мэдэл үргэлж бат бөх байхыг ерөөн өргөн барив.
Дараа нь ерөөлт найман тахил болох хүрд, ялалтын туг, шүхэр, төгс зангилаа, бадамлянхуа цэцэг, эрдэнийн ваар, алтан загас, баруун эргүүлэгтэй дун зэргийг өргөв. Үүний дараа өлзийт найман зай болох толь, гиваан (бизуар), тараг, дурва өвс, мод жимс (билва), баруун эргүүлэгтэй дун, улаан нунтаг, гичний үр сэлтийг өргөн барилаа.
Энэ хооронд бурхад, судар, ламын нөмрөг гэх мэт зүйлсийг өргөж буй өглөгийн эздийн цуваа сэнтийн өмнүүр хурдтай өнгөрч байлаа. Өглөгийн эздийн төлөөлөгчид Дээрхийн гэгээнээс адис авахаар сэнтийд нь ойртон очив.
Түүнд Жамьян Хёнце Чогий Лодрогийн зохиосон "Үхэшгүй мөнхийн балны аялгуу” хэмээх дээдийн ялагч, бүхнийг чадагч Дээрхийн гэгээн XIV Далай ламын өнөд урт наслахын төлөө зориулсан залбирлыг уншсаны дараа нэг шүлэгт ерөөл залбирал мөн өргөгдөв.
Дээрхийн гэгээн өнөд урт наслахыг зөвшөөрсөнд талархал илэрхийлж, талархлын мандал өргөв. Дараа нь цугларагсад Дээрхийн гэгээний зохиосон “Үнэний тухай мэргэдийн эв зохирлын дуу” - Бурхан багшийн сургаалыг шашны бүх урсгалуудад дэлгэрүүлэхийн ерөөлийг уншсан бөгөөд гол утга санаа нь:
Энэ бол хамгийн дээд бөгөөд эрхэм уламжлал,
Зам мөрийн мөн чанар, шат дараалалын алдаагүй төгс дадлага,
Гурван номын сав аймаг, дөрвөн дандарын сургаал бүгдийг багтаасан
Бурханы сургаал Цастын оронд өнө удаан дэлгэрэх болтугай.
Залбирал дараах ерөөлөөр өндөрлөв:
Товчхондоо,
Сансар огторгуй хэзээ орших хүртэл,
Мөн амьтдын зовлон хэдий үргэлжлэхийн хирээр,
Би ч бас оршиж, тэдэнд шууд ба шууд бус бүхий л аргаар
Тус нэмэр, аз жаргалыг авчрах болтугай!
Ёслолын төгсгөлд ерөөлт залбирлууд өргөгдөж, тэдгээрийн дотор “Үнэн үгийн залбирал” багтсан байлаа. Дээрхийн гэгээн сэнтийнээсээ босож, дуганаас гарав. Тэрбээр цахилгаан шат руу алхахдаа хоёр талд зогссон олон нийт рүү гэрэл цацруулан инээмсэглэсээр явав. Дараа нь хашаанд буцаж ирэн, өргөө рүүгээ морилохоор гольфын тэргэнд сууж, замдаа байгаа олон түмнийг хүндэтгэн мэндчилсээр явлаа.
