Канад улс, Оттава хот. Канад. 2007 оны 10 дугаар сарын 28. Хэрэв Стивен Харпер Далай ламтай хувийн нөхөрлөлөөс гадна улс төрийн нөхөрсөг харилцаа тогтоохыг хүсэж буй бол Жорж У.Бушид юу тохиолдсоныг тунгаан үзэх хэрэгтэй болов уу.
Төвөдийн оюун санааны удирдагч өнгөрсөн долоо хоногт Вашингтон хотноо АНУ-ын ерөнхийлөгчтэй Жорж Буштай уулзахдаа түүнийг их аятайхан хүн гэж бодсоноо Оттавагийн сонсогчдод ярьжээ.
"Би түүнд хувь хүнийхээ зүгээс үнэхээр их хайртай. Маш сайхан, энгийн, шулуун шударга, ямар ч хэлбэрдэлгүй хүн. Гэвч улс төрийн тухайд асуудал өөр шүү дээ” хэмээгээд, "Баримталж буй бодлогын тань тухайд санал нийлэхгүй зарим нэг зүйл байна" гэсэн байв.
Жагсаалтын эхэнд АНУ-ын Ирак дахь бодлогын асуудал байсан бөгөөд Далай лам үүнийг “Заавал муу санаа агуулсан гэсэн үг биш" хэмээн тайлбарлав. Түүний үзэж буйгаар асуудал нь бодит амьдрал дээрх хэрэгжилт байлаа. “Хүсэл зориг нь ямар ч байсан арга хэрэгсэл нь бодит байдлаас тасардаг бөгөөд улмаар асуудлыг шийдвэрлэхийн оронд хүндрэлийг улам нэмэгдүүлж байна" хэмээн тайлбарлажээ.
Дээрхийн гэгээн Далай лам орон нутгийн ордонд цугласан 5000 гаруй хүнд айлдвар айлдсаны дараа ерөнхий сайд С.Харпер болоод бусад албаны хүмүүстэй уулзахаар төлөвлөж байв. Мөн Далай лам С.Харперын дайны бодлогын эргэн тойронд дотоодын маргаан өрнөж байх үеэр Афганистан дахь НАТО-гийн цэргийн ажиллагаанд Канад улс цэргээ оролцуулсан тухай ярихаас дипломат ёсоор татгалзжээ.
Тэрбээр Төвөдийг Хятад улс 50 гаруй жил эзэлж байгаа талаар цөөн хэдэн удаа дурдсан бөгөөд одоо Төвөдийг бүрэн тусгаар тогтнохын төлөө бус, харин Бээжингийн засаглал дор "утга төгөлдөр өөртөө засах эрх" болон ардчилсан шинэчлэл хийхийн төлөө ажиллаж буйгаа илэрхийлсэн юм. “Хятадын эдийн засгийн хүчин чадлын улмаас БНХАУ-тай улс төрийн харилцаагаа хадгалах нь бидэнд илүү ашигтай” хэмээжээ. Мөн хүчирхийллийн бус зарчимд үнэнч байхаа дахин баталж, 1950-иад онд төвөдүүд бослого гарган, улс төрийн хүч хэрэглэхэд хүрч байсны улмаас илүү их шахалт, илүү их хяналт, илүү хатуу дэглэм ирж, хагас сая хүн амь үрэгдсэн харамсалтай явдлыг дурсжээ. “Хүчирхийлэл нь илүү их хүчирхийлэл, зовлон шаналлыг л дагуулдаг. Энэ нь бараг л амиа хорлож буйтай адил зүйл шүү дээ" хэмээсэн юм.
Өдгөө 72 насыг зооглон буй Далай лам 1959 онд бослого дарагдсаны дараахан Төвөдөөс дүрвэн, хилийн чанадыг зорьж, Энэтхэгийн хойд хэсэгт амьдарч эхэлсэн билээ.
С.Харпер бол сүүлийн хэдэн сар Далай ламыг хүлээн авч уулзсан барууны удирдагчдын (Германы канцлер Ангела Меркель, Австралийн ерөнхий сайд Жон Ховард мөн Жорж Буш нар) нэг билээ. Ерөнхий сайд уулзалтаа Парламентын ордон дахь өөрийн өрөөндөө хийхээр сонгосон нь Канадын улс төрчидтэй хийж байсан өмнөх уулзалтуудаас илүү албан ёсны, улс төрийн шинжтэй болж байв. Жишээ нь, 3 жилийн өмнө либерал намын ерөнхий сайд асан Пол Мартин Далай ламтай уулзахдаа Ромын католик шашны зүтгэлтний хувийн сууцанд уулзаж байжээ. Энэ нь Төвөдийн удирдагчийг шашны нэр хүндтэй зүтгэлтэн гэдгийг бэлгэдлийн хувьд чухалчилж, эх оронд нь үзүүлж буй хятадын дарамт шахалтын эсрэг тэмцэгч гэх үүргийг нь бууруулж харуулахад чиглэж байв.
Хятадын Засгийн газар болоод Канадад суугаа дипломатууд С.Харперын үед протоколд гарсан энэхүү нарийн өөрчлөлтөд сэтгэл дундуур буйгаа илэрхийлжээ. С.Харпер сөрөг хүчинд байхдаа Либерал намынхныг Бээжинтэй хийх худалдааны харилцаанд хэт анхаарч, Коммунист дэглэмээс хүний эрхийг шаардахад хангалттай анхаарал хандуулахгүй байна хэмээн шүүмжилж байсан юм.
Ерөнхий сайд С.Харпертай уулзахаас гадна Далай лам хятадын бодлогыг шүүмжлэгч өөр нэгэн зүтгэлтэн болох Олон ургалч соёлын асуудал эрхэлсэн Төрийн сайд Жэйсон Кеннитэй уулзахаар Кэбэк мужийн Гатино хотын Засгийн газрын байранд зочлохоор төлөвлөж байна.
Тэрбээр Даваа гарагт Ридо Холын бүрэн эрхт төлөөлөгч Микаэль Жантай, Мягмар гарагт сөрөг хүчний намуудын удирдлагуудтай уулзах аж.
