Бодгаяа, Бихар, Энэтхэг - Энэ өглөө Дээрхийн гэгээн Далай лам Калачакра Майдан талбайд хүрэлцэн ирж, хурсан олонтой мэндлээд, сэнтийдээ суув. “Зүрхэн судар”-ыг хятад хэлнээ уншиж байхуйд мэргэн ухааны бурхан болох Сэрэсбадийн (Sarasvati) адис олгох бэлтгэлээ хангаж байлаа. Бодьгаяад өгч буй энэ удаагийн айлдварын эхэнд буддист уламжлалт олон орны сүсэгтнүүд өөрсдийн хэл, уламжлалаараа “Зүрхэн судар”-ыг уншсан талаар дурдав. Тэрээр тавин жилийн өмнө барууны олон залуус Энэтхэг, Ази руу аялж, эртний энэтхэгийн мэдлэгт татагдан, буддист болсон талаар дурссан бөгөөд өнөөдөр “Зүрхэн судар”-ыг англи хэлээр унших болно гэв.
Тэрбээр тайлбарлахдаа “Шашны уламжлал нь нийтдээ хүн төрөлхтөнд ач тусаа өгдөг тул бидний хүндлэлийг хүртэх эрхтэй билээ. Харин шашин зөрчил, хүчирхийллийн үндэс болбол энэ нь тун харамсалтай бөгөөд бид бүхэн шашин хоорондын эв нэгдлийг хангахыг хичээх хэрэгтэй. Төвөдөд байхдаа бусад шашны талаар мэдлэг багатай байсан бол Энэтхэг улсад Томас Мертон хэмээх санваартантай уулзсанаар христийн шашны талаар ойлгож билээ. Үүний дараа шашин шашны төлөөлөгчидтэй нөхөрлөж, тэднийг биширч хүндэтгэх болсон юм. Шотландад байхад нэг санваартан надад “Багшийгаа амьд сэрүүнд би христийн шашинтай байлаа. Харин түүнээс хойш буддист болохыг хүсэх боллоо” гэж билээ.
Түүний хэлсэн энэ үг надад нэгэн төвөд эмэгтэйн түүхийг сануулсан юм. Тэр эмэгтэй 1960-аад онд хүүхдүүдээ сургуульд явуулахын тулд христийн шашны сургагч нараас тусламж авсан бөгөөд “Ачийг нь хариулахын тулд энэ амьдралдаа христийн шашинтай байна. Дараагийн амьдралдаа буддист болно” гэж билээ. Ямар шашин шүтэх нь хувь хүний сонголт бөгөөд хүчээр тулгах зүйл огт биш юм.
Шашинд хандах хандлага хүн бүрд өөр байдаг. Оюуны чадамж бага байх тусам итгэлд найдаж, сэтгэл ханадаг бол ухаан хурц хүмүүс судалсан зүйлээ логик учир шалтгааны үүднээс нягталдаг. Иймд сүүлийн үед би Майдарын гэгээний айлдсан “Илт онохуй чимэг” судар дахь буддизмыг таниулах арга ухааныг бишрэх болов. Дарааллын хувьд эхлээд Хоёр үнэн, дараа нь Дөрвөн үнэн, эцэст нь Гурван эрдэнэ болох Бурхан, ном, хуврагийн талаар үздэг.
Далай лам Очир огтлогч судрыг цааш үргэлжлүүлэхийн урьдаар айлдварын дараа Сэрэсбадийн авшиг хүртээх тухайгаа зарлав.
Тэрбээр судрыг тайван уншиж, зарим хэсэгт нь азнан, тайлбар хийлээ. Хоосон чанарыг ойлгохын тулд эхлээд сонсох, дараа нь эргэцүүлэх тэгээд ойлгосон зүйлээ бясалгах хэрэгтэйг онцлон дурдлаа. Сударт дахин дахин дурдагддаг санаа бол авилаа үзэгдэл нь угийн мөн чанараар оршдоггүй ч нэршлээр оршиж, үйлдлийн хувьд бодит байдаг. Энэ бол мөнхийн орших, эс орших хоёр хэмээх туйлшралаас зайлсхийдэг төв үзэл юм.
Дээрхийн гэгээн Далай лам мөн Бурхан багшийн судрын төгсгөлийн шүлэг нь өргөн хүрээний тайлбартай байж болохыг онцолсон юм. Энд аливаа юмс нэрийн төдий оршдог бодит байдал, хоосон чанар ба юмсын мөнх бус мөн чанарыг илэрхийлж байна.
Дүрс тэмдэгт авталгүй,
Юмсыг байгаагаар нь, сэтгэл үймцэхгүйгээр
Үүнийг ямар санаагаар тайлбарлах вэ?
Бүтсэн бүх юм зүүд шиг
Оюун санаа, шүүдрийн дусал, аянгын
гялбаа мэт тул
Тэдгээрийг ийн бясалгаж,
Тийн ажиглаж ойлгох нь зохилтой.
Далай лам Хятадын сүсэгтнүүдэд хандан Нагаржунагийн “Төв үзлийн билгүүний үндэс”, Майдарын гэгээний айлдсан “Илт онохуйн чимэг” тэргүүд судруудыг сүм хийддээ судалж уншихыг уриалж, гагцхүү сахилтнуудад бус эгэл иргэдэд ч хамаарах ёстойг онцлов.
Далай лам Сэрэсбадийн авшгийг хүртээхээсээ өмнө үүнийг багш Тагдрак ринбүүчигээс хүртсэн тухай, мөн энэ нь “Ринжүн Гяца” гэх судраас эхтэй болохыг тайлбарлав. Тэрээр Сэрэсбади нь сэцэн ухааныг илэрхийлдэг эмэгтэй шүтээн бөгөөд Манзуширтай адилтгахуйц нөлөөтэй хэмээв.
“Хятад улс Манзуширтай онцгой холбоотой. У Тай Шань буюу Таван оргилт уул бол Манзушир бурхны дагшин газар билээ. Хэрэв та бүхэн Манзушир, Сэрэсбадийн бясалгалыг хийж чадвал онцгой ач тустай болох юм. Би У Тай Шань ууланд очиж, Манзуширын авшиг хүртэхийг мөрөөддөг. Та нар ч энэ мөрөөдлийн минь төлөө залбираарай. Бодгаяад ирсэн зорилгоо биелүүлэхийн тулд хоосон чанарыг ухаарч, сайн сэтгэлийг төлөвшүүлэхийг хичээгээрэй”.
Төгсгөлд нь зохион байгуулах хорооны төлөөлөгч энэ сарын эхээр Далай ламыг Бодгаяад морилсноос хойш болсон бүх айлдвар, хандив, тэтгэлгийн орлого, зарцуулсан зардлын тайланг олон нийтэд ил тод танилцуулсан юм. Тэрбээр Гаяа мужийн захиргаа, Бодгаяа сүмийн удирдлагын хороо болон арга хэмжээг аюулгүй, амжилттай зохион байгуулахад тусалсан бүх хүнд талархал илэрхийлснээр энэ өдрийн айлдвар өндөрлөлөө.
Англи хэлнээс орчуулсан Т.Ялгуун
