Энэтхэг, Химачал Прадеш, Дарамсала, Тэгчин Чойлин. Өнөө өглөө Дээрхийн гэгээн Далай лам өргөөнөөсөө Намжил дацангийн Зүлэгхан дуган руу морилох замд Хималайн буддын шашинтнуудын соёлын холбооны ерөнхийлөгч гэвш Лувсанняндаг, Бэрээвэн Гоман хийд болон Тарнийн Жүд Дацангийн хамба асан лам нар мөн Төвөдийг хамгаалахаар сайн дураар байгуулагдсан анхны эсэргүүцлийн хүчин болох Төв Дохам Чүши Гандругийн (Дөрвөн мөрөн, зургаан нуруу) ерөнхийлөгч угтан золгов. Уг хоёр байгууллага Дээрхийн гэгээнд бат оршил өргөж буй юм.
Дээрхийн гэгээн дуганд морилох зуураа замын хоёр талаар угтан зогссон хоёр байгууллагын өглөгийн эзэд болоод сүсэгтнүүдийн зүг баяртайгаар инээмсэглэн мэндчилэв.
Дуганд Дээрхийн гэгээний сэнтийг мариголд цэцгийн хэлхээгээр гоёмсог чимж, өмнөх ширээг нь цагаан чампака цэцгийн хэлхээгээр гоёжээ. Энэ удаагийн бат оршил өргөх ёслолыг тэргүүлэх Күндэлин ринбүүчи түүний өөдөөх харан заларч байв. Ринбүүчигийн баруун талд Намжил хийдийн хамба, Гандан Шарцэ дацангийн хамба, Тарнийн Жүд дацангийн хамба асан Хэнсүр Лувсан Хэдрүв, Бэрээвэн Гоман хийдийн хамба асан Хэнсүр Лувсан Жалцан мөн Олон улсын буддын шашны нэгдсэн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Шарцэ дацангийн хамба асан Хэнсүр Жанчүв Чойдэн нар суужээ. Күндэлинг ринбүүчигийн зүүн талд Гандан Жанцэ дацангийн хамба, Бутаны Жигмэд Ламсан мөн Гандан Шарцэ дацангийн хамба Жанчүв Санжай нар залрав. Түүнчлэн Нинма, Сажа, Гаржүд, Бон уламжлалын төлөөлөгчид хүрэлцэн иржээ.
Уншлагыг Трүлшик ринбүүчигийн зохиосон, Дээрхийн гэгээн Далай ламын урьдын төрлүүдийг дурдсан “Амгалангийн цагаан үүлс” залбирлаар эхлэв. Уг залбиралд Төвөдийн номт хаад, Ловон Бадамжунай, Бэрээвэн Гоман хийдийг үндэслэгч Жамьянчойж, Энэтхэг, Төвөдийн бусад олон ихэс багшийг дурсан өгүүлдэг. Дээрхийн гэгээний мэндэлсэн тухай бадагт ийн өгүүлжээ.
“Шридэви буюу Балдан Лхамын эш бошиг ёсоор
Гүрү Манжунат буюу Богд Зонховын мэндэлсэн газрын ойролцоо
Домэй (Амдо) нутгийн Тагцэрт
Төвөдийн төв нутгаас гаралтай гэр бүлд гайхамшигтайяа мэндэлсэн танд залбиръя”.
Үүний дараа V Далай ламын зохиосон “Хүслийг хангагч хүрдэн Цагаан дарь эхийн бат оршлын зан үйл”-ийн дагуу гол ёслол эхлэв. Цагаан өнгийн ДAM үсгээс Цагаан дарь эх урган гарч буйгаар бясалгав. Тэрбээр намрын сар мэт цагаан лагшинтай, нэг нүүр, гурван мэлмий, хоёр мутартай бөгөөд арван 16 настай залуу дүртэй. Баруун мутар нь дээдийн бүтээл соёрхох мутрын барилтай. Зүүн мутрын ядам болон эрхий хурууны завсраар зүрхэн тус газраа цагаан удвал цэцгийн иш барьж, очир завилгаагаар сууна. Түүнд дараах залбирлыг өргөв.
“Ялж төгс нөгчсөн эх та цаглашгүй олон галавын турш
Энэрэх хайрын сэтгэлээс үүдэн нигүүлсэнгүй сэтгэлд дадсан билээ
Таны хүсэл ерөөл агуу, үзэл төгс бүрдсэн тул
Амьтны тусыг бүтээх ам тангаргаа биелүүлэх цаг эдүгээ ирлээ”.
Түүнд эхлээд ундааны ус, өлмий сэрүүцүүлэх ус, угаал ус, тотгор арилгахаар цацах ариусгалын ус, цэцэг, хүж, зул, үнэртэн, идээ, хөгжим тэргүүтэн олон тахил өргөв. Мөн хувцас, чимэглэл, долоон эрдэнэ, тэдгээрийн дагалдах долоон эрдэнэ, өлзийт найман тэмдэг, өнгө дүрс, дуу хөг, үнэр, амт, хүрэлцэхүй хэмээх таван мэдрэхүйн орон, түүнчлэн шүхэр, ялалтын туг, чимэгт туг, бөс даавуу, хөгжим өргөжээ.
Дарь эхийг ийн магтан залбирлаа.
“Орчлонгийн хүлээснээс гэтэлгэгч дарь
Найман аюулаас аврагч дүдарэ
Өвчин бүхнээс өмгөөлөгч дүрэ
Өршөөлт Дарь эх танаа мөргөмү”.
Дараа нь бясалгаж буй лам бээр зүрхэн тус газарт цагаан хүрд буйг дүрслэн өгүүлэв. Сарны мөн чанартай тэр хүрд найман хигээс, таван цагаригтай. Голд нь цагаан ДAM үсэг, түүнийг тойрон Дээрхийн гэгээний нэрийн тарни “Ум Аа Гүрү Базар Дара Бадда Рага Манзушри Вагиндра Сумади Зана Шасана Дара Самудра Шри Бадра Сидди Аюур Пунья Зана Пуштим Күрү” байрлана.
Дараах эхний бадгийн адилаар уг зан үйлийн уламжлалын багш нарыг дараалан залжээ:
“Хутагт, мэргэдийн эрхэт Бурхан багш таныг
Энэ оронд залран ирэхийг урья
Эрхэм дээд энэ оронд морилон саатаж
Манай цогт ариун ламын өлмийг
Зуун галаваар бататган соёрхоно уу
Үхэшгүй насны шид бүтээлийг соёрхоно уу.
Ум Дарэ Дүддарэ Дүрэ Сатгү Рора Аюур Пүнья Зана Пуштим Күрү Суха
Дарэ Дүддарэ Дүрэ Сатгү Рора Аюур Пүнья Зана Пуштим Күрү Суха”.
Ламын тэргүүнд заларсан Амитаба бурхан цаглашгүй нас, язгуурын билгүүнийг сахигч Аюуш бурхан болж хувиран, үхэшгүй мөнхийн рашаанаар дүүрсэн алтан бумба барьжээ. Бумбын амсраас рашаан оргилон хальж, цогт ламын зулайгаар лагшинд нь шингэв. Лагшин бүхэлдээ рашаанаар дүүрч, ариун бус үзлээс үүдсэн өвчин, гай барцад, хорт үйл, түйтгэр, цаг бусын үхлийн бүх аюул ариуссанаар лам үхэшгүй насны шид бүтээлийг олсон хэмээн бясалгав.
Эл зан үйлийг удирдсан лам нар тэнд цугласан 5000 хүнийг дагуулан дараах тарнийг олон удаа уншлаа. Ум Дарэ Дүддарэ Дүрэ Сатгү Рора Аюур Пүнья Зана Пуштим Күрү Суха.
Күндэлинг ринбүүчи Төв Дохам Чүши Гандругийн ерөнхийлөгч асан болон Хималайн буддын шашинтнуудын соёлын холбооны ерөнхийлөгчийн хамт Дээрхийн гэгээнд мандал өргөж, өлмий бат оршихыг айлтгав. Бурхан багшийн лагшин, зарлиг, тааллын шүтээн, насны рашаантай бумба, язгуурын таван бурхны бэлгэдэл, насны архи, насны үрэл, хаан төрийн долоон эрдэнэ, өлзийт найман тэмдэг, өлзийт найман зайг мөн өргөжээ.
Уламжлал ёсоор Дээрхийн гэгээний хоёр багшийн зохиосон, түүний өлмий бат оршихын дэлгэр залбирал “Үхэшгүй мөнхийн дуулал”-ыг уншив. Дараах бадгийг давтан уншжээ.
“Танд чин сүсгээр залбирлаа өргөе
Цастын орныг хамгаалагч Данзанжамц зуун галавт оршин залрах болтугай
Түүнд адислалаа хайрлаж
Таалсан хэргийг нь саадгүй бүтээн соёрхоно уу”.
Өнөөдөр бат оршил өргөсөн хоёр байгууллагын гишүүд бурхдын дүр, ном судар тэргүүтнийг барин дуганаар дараалан өнгөрчээ. Тэдний төлөөлөгчид сэнтийд ойртон Дээрхийн гэгээний адисыг хүртэв.
Дээрхийн гэгээнд чин сэтгэлийн хүсэлт айлтгаж, “Төв Дохам Чүши Гандругийн бид тантай золгон мэндчилж байна. Төвөд нутагт нар ахин мандаж, төвөдүүд бид тэндээ эргэн хуран цуглах болтугай хэмээн залбирч байна. Өнгөрсөн гурван өдрийн турш 135 лам, гэлэнмаа Дээрхийн гэгээн таны өлмий бат орших зан үйлийг үйлдлээ” гэв.
Төв Дохам Чүши Гандругийн төлөөлөгчид Дээрхийн гэгээнд талархал, хүндлэлээ илэрхийлсэн чимэгт дурсгалын зүйл өргөж, онцлогийг нь тайлбарлав.
Хималайн буддын шашинтнуудын соёлын холбооны лам нар мөнгөн дунг дагалдах бичгийн хамт өргөв. Дээрхийн гэгээн уг бичгийг уншжээ. Тэд “Дээрхийн гэгээний 90 насны ой болон Нигүүлсэнгүй сэтгэлийн жилийн баяртай холбогдуулан хамаг амьтан, ялангуяа Төвөдийн ард түмний сайн сайхны төлөө залбирч байна. Энэхүү мөнгөн дунг танд талархлын бэлгэдэл болгон өргөе” гэв.
Хималайн буддын шашинтнуудын соёлын холбооны эгэл сүсэгтэн хоёр төлөөлөгч Дээрхийн гэгээнд чимэглэн жаазалсан бодь модны навч өргөв. Тэд төвөдийн соёл, уран зохиол, байгалийн орчныг хадгалан хамгаалах үйлсийг нь хүндэтгэн уг навчинд үг сийлснээ айлтгаад, “Төвөдийн амьтан хийгээд шашныг ивээгч таны сайн хүсэл бүхэн биелэх болтугай” гэв.
Чүши Гандругийн гишүүд VI Далай ламын зохиосон дуунуудаас дуулсан бөгөөд түүний хойд дүрийн тухай алдарт зөгнөлийг өгүүлжээ.
Цагаан тогоруу минь
Надад даль жигүүрээ зээлээч
Би Литанаас хол явахгүй
Тэндээсээ дахин эргээд ирнэ.
Дээрхийн гэгээнийг өлмий бат оршихоо зөвшөөрсөнд талархан, талархлын мандал өргөв. Үүний дараа насны бурхан Аюушид залбирч, “Гэгээн мэргэдийн эв эеийн үнэний дуулал, Бурхны шашин үл хуваагдан дэлгэрэхийн ерөөл”-ийг уншив. Уг залбиралд дараах бадаг бий.
“Эдгээр сургаалыг баригч багш нарын өлмий бат, эв эе төгс байх болтугай
Хуврагийн чуулган судлах, бясалгах, үйл хэрэгжүүлэхүйгээр эдгээр сургаалыг хадгалах болтугай
Эдгээр сургаалыг дагахыг зорьсон сүсэгтэн олноор ертөнц дүүрэх болтугай
Урсгал үл ялгасан Бурхан багшийн сургаал өнөд дэлгэрэх болтугай”.
Ёслол “Үнэний үгийн залбирал”-аар өндөрлөжээ.
Дээрхийн гэгээн дуганаас морилон гарахдаа хоёр залуу хувилгаан ламыг дохиж дэргэдээ дуудаад, урмын үг хэлэв. Мөн цахилгаан шат руу алхахдаа олны дундах ахмад настнууд болон залууст онцгой анхаарал хандуулж, зам дагуу зогссон хүн бүрд инээмсэглэн мэндчилсээр байлаа.
Орчуулагч П.Тунгалагтамир
